《中国文化常识》 Chương 9: 中国民俗 (Phong Tục Dân Gian & Lễ Tết Truyền Thống) - Số Hóa Kèm Ảnh Gốc

民mín俗sú，即jí民mín间jiān风fēng俗sú习xí惯guàn，是shì一yí个gè国guó家jiā或huò民mín族zú在zài长cháng期qī的de历lì史shǐ发fā展zhǎn中zhōng逐zhú渐jiàn形xíng成chéng的de生shēng活huó文wén化huà。中zhōng国guó的de民mín俗sú文wén化huà历lì史shǐ悠yōu久jiǔ，丰fēng富fù多duō彩cǎi，渗shèn透tòu在zài人rén们men衣yī食shí住zhù行xíng、节jié日rì庆qìng典diǎn、婚hūn丧sàng嫁jià娶qǔ等děng社shè会huì生shēng活huó的de方fāng方fāng面miàn面miàn。它tā是shì中zhōng华huá民mín族zú传chuán统tǒng文wén化huà的de重zhòng要yào组zǔ成chéng部bù分fen，生shēng动dòng地dì展zhǎn现xiàn了le中zhōng华huá民mín族zú的de文wén化huà心xīn理lǐ、道dào德dé观guān念niàn和hé审shěn美měi情qíng趣qù。民mín俗sú，即jí民mín間jiàn風fēng俗sú習xí慣guàn，是shì一yí個gè國guó家jiā或huò民mín族zú在zài長cháng期qī的de歷lì史shǐ發fā展zhǎn中zhōng逐zhú漸jiàn形xíng成chéng的de生shēng活huó文wén化huà。中zhōng國guó的de民mín俗sú文wén化huà歷lì史shǐ悠yōu久jiǔ，豐fēng富fù多duō彩cǎi，滲shèn透tòu在zài人rén們mén衣yī食shí住zhù行xíng、節jié日rì慶qìng典diǎn、婚hūn喪sāng嫁jià娶qǔ等děng社shè會huì生shēng活huó的de方fāng方fāng面miàn面miàn。它tā是shì中zhōng華huá民mín族zú傳chuán統tǒng文wén化huà的de重zhòng要yào組zǔ成chéng部bù分fen，生shēng動dòng地dì展zhǎn現xiàn了le中zhōng華huá民mín族zú的de文wén化huà心xīn理lǐ、道dào德dé觀guān念niàn和hé審shěn美měi情qíng趣qù。

👉 Dân tục, tức phong tục tập quán trong dân gian, là nền văn hóa đời sống được định hình và bồi đắp dần dần qua lịch sử phát triển đằng đẵng của một quốc gia hay một dân tộc. Văn hóa dân tục của Trung Quốc có lịch sử vô cùng lâu đời, phong phú đa sắc màu, thấm đượm trong từng phương diện của đời sống xã hội: từ ăn mặc, ở, đi lại cho tới các lễ hội tết nhất, đám cưới mừng vui hay ma chay tống táng. Dân tục là bộ phận cấu thành trọng yếu của nền văn hóa truyền thống Trung Hoa, phản ánh sinh động tâm thức văn hóa, chuẩn mực đạo đức và mỹ cảm thanh tao của con người phương Đông.

中zhōng国guó人rén的de姓xìng名míng有yǒu着zhe非fēi常cháng独dú特tè的de文wén化huà传chuán统tǒng。在zài古gǔ代dài，“姓xìng”和hé“氏shì”原yuán本běn是shì分fēn开kāi的de。在zài原yuán始shǐ母mǔ系xì社shè会huì，人rén们men只zhī知zhī其qí母mǔ，不bù知zhī其qí父fù，所suǒ以yǐ“姓xìng”字zì带dài一yí个gè“女nǚ”字zì旁páng。“姓xìng”代dài表biǎo着zhe血xuè缘yuán关guān系xì，同tóng一yí血xuè缘yuán家jiā族zú的de人rén拥yōng有yǒu相xiāng同tóng的de姓xìng。后hòu来lái到dào了le父fù系xì社shè会huì，随suí着zhe人rén口kǒu繁fán衍yǎn和hé迁qiān徙xǐ，同tóng一yí个gè姓xìng氏shì的de家jiā族zú又yòu分fēn化huà出chū不bù同tóng的de支zhī系xì，这zhè些xiē支zhī系xì的de称chēng号hào就jiù叫jiào做zuò“氏shì”。先xiān秦qín时shí期qī，贵guì族zú既jì有yǒu姓xìng又yòu有yǒu氏shì，女nǚ子zǐ称chēng姓xìng以yǐ别bié婚hūn姻yīn，男nán子zǐ称chēng氏shì以yǐ示shì贵guì贱jiàn。秦qín汉hàn以yǐ后hòu，姓xìng和hé氏shì逐zhú渐jiàn合hé二èr为wéi一yī，统tǒng称chēng为wéi“姓xìng氏shì”。中zhōng国guó人rén姓xìng氏shì的de来lái源yuán非fēi常cháng广guǎng泛fàn，主zhǔ要yào有yǒu以yǐ下xià几jǐ种zhǒng：一yī、以yǐ图tú腾téng或huò动dòng植zhí物wù为wèi姓xìng；二èr、以yǐ祖zǔ先xiān的de名míng字zì或huò字zì为wèi姓xìng；三sān、以yǐ封fēng国guó或huò封fēng地dì为wèi姓xìng，如rú赵zhào、齐qí、鲁lǔ等děng；四sì、以yǐ官guān职zhí或huò职zhí业yè为wèi姓xìng，如rú司sī马mǎ、司sī空kōng、陶táo、屠tú等děng；五wǔ、以yǐ祖zǔ先xiān的de爵jué位wèi为wèi姓xìng，如rú王wáng、侯hóu等děng；六liù、以yǐ住zhù地dì的de方fāng位wèi和hé景jǐng物wù为wèi姓xìng。中zhōng國guó人rén的de姓xìng名míng有yǒu著zhù非fēi常cháng獨dú特tè的de文wén化huà傳chuán統tǒng。在zài古gǔ代dài，“姓xìng”和hé“氏shì”原yuán本běn是shì分fēn開kāi的de。在zài原yuán始shǐ母mǔ系xì社shè會huì，人rén們mén只zhī知zhī其qí母mǔ，不bù知zhī其qí父fù，所suǒ以yǐ“姓xìng”字zì帶dài一yí個gè“女nǚ”字zì旁páng。“姓xìng”代dài表biǎo著zhù血xuè緣yuán關guān係xì，同tóng一yí血xuè緣yuán家jiā族zú的de人rén擁yōng有yǒu相xiāng同tóng的de姓xìng。後hòu來lái到dào了le父fù系xì社shè會huì，隨suí著zhù人rén口kǒu繁fán衍yǎn和hé遷qiān徙xǐ，同tóng一yí個gè姓xìng氏shì的de家jiā族zú又yòu分fēn化huà出chū不bù同tóng的de支zhī系xì，這zhè些xiē支zhī系xì的de稱chēng號hào就jiù叫jiào做zuò“氏shì”。先xiān秦qín時shí期qī，貴guì族zú既jì有yǒu姓xìng又yòu有yǒu氏shì，女nǚ子zǐ稱chēng姓xìng以yǐ別bié婚hūn姻yīn，男nán子zǐ稱chēng氏shì以yǐ示shì貴guì賤jiàn。秦qín漢hàn以yǐ後hòu，姓xìng和hé氏shì逐zhú漸jiàn合hé二èr為wéi一yī，統tǒng稱chēng為wéi“姓xìng氏shì”。中zhōng國guó人rén姓xìng氏shì的de來lái源yuán非fēi常cháng廣guǎng泛fàn，主zhǔ要yào有yǒu以yǐ下xià幾jī種zhǒng：一yī、以yǐ圖tú騰téng或huò動dòng植zhí物wù為wéi姓xìng；二èr、以yǐ祖zǔ先xiān的de名míng字zì或huò字zì為wéi姓xìng；三sān、以yǐ封fēng國guó或huò封fēng地dì為wéi姓xìng，如rú趙zhào、齊qí、魯lǔ等děng；四sì、以yǐ官guān職zhí或huò職zhí業yè為wéi姓xìng，如rú司sī馬mǎ、司sī空kōng、陶táo、屠tú等děng；五wǔ、以yǐ祖zǔ先xiān的de爵jué位wèi為wéi姓xìng，如rú王wáng、侯hóu等děng；六liù、以yǐ住zhù地dì的de方fāng位wèi和hé景jǐng物wù為wéi姓xìng。

👉 Họ và tên của người Trung Quốc mang truyền thống văn hóa vô cùng độc đáo. Vào thời cổ đại, “Tính” (họ mẹ) và “Thị” (họ cha/ngành) ban đầu hoàn toàn tách biệt nhau. Trong xã hội thị tộc mẫu hệ nguyên thủy, con người chỉ biết mặt mẹ mà không biết cha, bởi vậy chữ “Tính (姓 - họ)” luôn có bộ “Nữ (女)” đứng bên cạnh. “Tính” đại diện cho huyết thống ruột thịt thiêng liêng, người cùng một huyết thống thì chung một Tính. Về sau khi bước sang chế độ phụ hệ, dân số ngày càng đông đúc và di cư phân tán khắp nơi, từ một Tính lớn lại phân nhánh thành các chi phái nhỏ hơn — những danh xưng phân nhánh ấy được gọi là “Thị”. Vào thời Tiên Tần, tầng lớp quý tộc có cả Tính lẫn Thị: nữ giới xưng Tính để phân biệt huyết thống hôn nhân (tránh lấy người cùng họ), còn nam giới xưng Thị để phân định địa vị sang hèn trong triều đình. Từ thời Tần – Hán về sau, Tính và Thị dần hòa làm một, gọi chung là “Tính thị (họ)”. Nguồn gốc họ của người Trung Quốc vô cùng đa dạng: (1) Lấy tô-tem linh thú hay cây cối làm họ; (2) Lấy tên chữ của tổ tiên làm họ; (3) Lấy tên thái ấp, phong quốc làm họ (như họ Triệu, Tề, Lỗ, Tống...); (4) Lấy tên chức quan hoặc nghề nghiệp làm họ (như Tư Mã, Tư Không, quan Đào làm gốm, quan Đồ làm thịt...); (5) Lấy tước vị tổ tiên làm họ (như họ Vương, Hầu...); (6) Lấy phương vị nơi cư trú hay cảnh vật xung quanh làm họ (như Đông Môn, Tây Môn, Trì...).

黄huáng帝dì名míng叫jiào轩xuān辕yuán，后hòu来lái，轩xuān辕yuán就jiù成chéng了le一yí个gè姓xìng。北běi宋sòng时shí期qī编biān订dìng的de《百bǎi家jiā姓xìng》，是shì一yí部bù关guān于yú中zhōng国guó姓xìng氏shì的de启qǐ蒙méng读dú物wù，收shōu录lù了le数shù百bǎi个gè常cháng见jiàn姓xìng氏shì。《百bǎi家jiā姓xìng》开kāi头tóu的de“赵zhào钱qián孙sūn李lǐ”，并bìng非fēi按àn人rén口kǒu多duō少shǎo排pái列liè，而ér是shì因yīn为wèi宋sòng朝cháo皇huáng帝dì姓xìng赵zhào，吴wú越yuè国guó国guó王wáng姓xìng钱qián，赵zhào宋sòng正zhèng妃fēi姓xìng孙sūn，南nán唐táng后hòu主zhǔ姓xìng李lǐ，体tǐ现xiàn了le当dāng时shí的de政zhèng治zhì统tǒng治zhì背bèi景jǐng。今jīn天tiān的de中zhōng国guó，最zuì常cháng见jiàn的de姓xìng氏shì有yǒu李lǐ、王wáng、张zhāng、刘liú、陈chén等děng，这zhè五wǔ个gè大dà姓xìng的de人rén口kǒu占zhàn了le全quán国guó汉hàn族zú人rén口kǒu的de三sān分fēn之zhī一yī左zuǒ右yòu。中zhōng国guó人rén的de名míng字zì大dà多duō由yóu一yí个gè字zì或huò两liǎng个gè字zì组zǔ成chéng，连lián同tóng单dān字zì姓xìng或huò复fù姓xìng，构gòu成chéng了le单dān名míng或huò双shuāng名míng。黃huáng帝dì名míng叫jiào軒xuān轅yuán，後hòu來lái，軒xuān轅yuán就jiù成chéng了le一yí個gè姓xìng。北běi宋sòng時shí期qī編biān訂dìng的de《百bǎi家jiā姓xìng》，是shì一yí部bù關guān於wū中zhōng國guó姓xìng氏shì的de啟qǐ蒙méng讀dú物wù，收shōu錄lù了le數shù百bǎi個gè常cháng見jiàn姓xìng氏shì。《百bǎi家jiā姓xìng》開kāi頭tóu的de“趙zhào錢qián孫sūn李lǐ”，並bìng非fēi按àn人rén口kǒu多duō少shǎo排pái列liè，而ér是shì因yīn為wéi宋sòng朝cháo皇huáng帝dì姓xìng趙zhào，吳wú越yuè國guó國guó王wáng姓xìng錢qián，趙zhào宋sòng正zhèng妃fēi姓xìng孫sūn，南nán唐táng後hòu主zhǔ姓xìng李lǐ，體tǐ現xiàn了le當dāng時shí的de政zhèng治zhì統tǒng治zhì背bèi景jǐng。今jīn天tiān的de中zhōng國guó，最zuì常cháng見jiàn的de姓xìng氏shì有yǒu李lǐ、王wáng、張zhāng、劉liú、陳chén等děng，這zhè五wǔ個gè大dà姓xìng的de人rén口kǒu占zhàn了le全quán國guó漢hàn族zú人rén口kǒu的de三sān分fēn之zhī一yī左zuǒ右yòu。中zhōng國guó人rén的de名míng字zì大dà多duō由yóu一yí個gè字zì或huò兩liǎng個gè字zì組zǔ成chéng，連lián同tóng單dān字zì姓xìng或huò複fù姓xìng，構gòu成chéng了le單dān名míng或huò雙shuāng名míng。

👉 Thủy tổ Hoàng Đế có hiệu là Hiên Viên, về sau Hiên Viên cũng trở thành một dòng họ kép lừng danh. Cuốn sách 《Bách Gia Tính (Trăm họ)》 được biên soạn vào thời Bắc Tống là cuốn sách vỡ lòng nổi tiếng thu thập hàng trăm họ phổ biến nhất của người Hán. Bốn họ mở đầu sách 《Bách Gia Tính》 là “Triệu, Tiền, Tôn, Lý (赵钱孙李)” hoàn toàn không phải sắp xếp theo số lượng dân số đông ít, mà xuất phát từ bối cảnh chính trị đương thời: hoàng đế khai quốc triều Tống mang họ Triệu (Triệu Khuông Dận), quốc vương nước Ngô Việt giàu có quy thuận mang họ Tiền, hoàng hậu chính thất của vua Tống họ Tôn, và quốc chủ Nam Đường mang họ Lý. Ở Trung Quốc ngày nay, các dòng họ đông dân nhất gồm có họ Lý, họ Vương, họ Trương, họ Lưu, họ Trần... — chỉ riêng 5 họ lớn này đã chiếm tới gần một phần ba tổng dân số toàn quốc. Tên của người Trung Quốc đa phần gồm một hoặc hai chữ (đơn danh hoặc song danh), kết hợp với họ đơn (như Lý, Vương) hoặc họ kép hai chữ (như Gia Cát, Âu Dương, Tư Mã, Thượng Quan).

古gǔ人rén的de姓xìng名míng比bǐ现xiàn代dài人rén的de复fù杂zá，有yǒu文wén化huà、有yǒu地dì位wèi的de人rén除chú了le姓xìng、名míng以yǐ外wài，还hái有yǒu字zì和hé号hào。古gǔ人rén出chū生shēng几jǐ个gè月yuè后hòu由yóu父fù亲qīn命mìng名míng，叫jiào“名míng”；男nán子zǐ到dào了le20岁suì举jǔ行xíng冠guān礼lǐ（成chéng年nián礼lǐ）时shí，为wèi了le表biǎo示shì对duì他tā人rén的de尊zūn重zhòng，由yóu尊zūn长cháng为wèi他tā取qǔ“字zì”，女nǚ子zǐ到dào了le15岁suì举jǔ行xíng笄jī礼lǐ时shí也yě取qǔ“字zì”。此cǐ后hòu，平píng辈bèi之zhī间jiàn或huò向xiàng别bié人rén介jiè绍shào自zì己jǐ时shí通tōng常cháng称chēng“字zì”而ér不bù直zhí呼hū其qí“名míng”，直zhí呼hū别bié人rén的de名míng被bèi认rèn为wéi是shì不bù礼lǐ貌mào的de行xíng为wéi。只zhǐ有yǒu长zhǎng辈bèi对duì晚wǎn辈bèi、上shàng级jí对duì下xià级jí，或huò者zhě自zì己jǐ在zài谦qiān称chēng时shí才cái用yòng“名míng”。“号hào”则zé是shì文wén人rén学xué者zhě根gēn据jù自zì己jǐ的de志zhì向xiàng、爱ài好hào或huò住zhù处chù自zì己jǐ起qǐ的de别bié名míng，如rú陶táo渊yuān明míng自zì号hào“五wǔ柳liǔ先xiān生shēng”，李lǐ白bái自zì号hào“青qīng莲lián居jū士shì”，苏sū轼shì自zì号hào“东dōng坡pō居jū士shì”。古gǔ人rén的de姓xìng名míng比bǐ現xiàn代dài人rén的de複fù雜zá，有yǒu文wén化huà、有yǒu地dì位wèi的de人rén除chú了le姓xìng、名míng以yǐ外wài，還huán有yǒu字zì和hé號hào。古gǔ人rén出chū生shēng幾jī個gè月yuè後hòu由yóu父fù親qīn命mìng名míng，叫jiào“名míng”；男nán子zǐ到dào了le20歲suì舉jǔ行xíng冠guān禮lǐ（成chéng年nián禮lǐ）時shí，為wéi了le表biǎo示shì對duì他tā人rén的de尊zūn重zhòng，由yóu尊zūn長cháng為wéi他tā取qǔ“字zì”，女nǚ子zǐ到dào了le15歲suì舉jǔ行xíng笄jī禮lǐ時shí也yě取qǔ“字zì”。此cǐ後hòu，平píng輩bèi之zhī間jiàn或huò向xiàng別bié人rén介jiè紹shào自zì己jǐ時shí通tōng常cháng稱chēng“字zì”而ér不bù直zhí呼hū其qí“名míng”，直zhí呼hū別bié人rén的de名míng被bèi認rèn為wéi是shì不bù禮lǐ貌mào的de行xíng為wéi。只zhǐ有yǒu長cháng輩bèi對duì晚wǎn輩bèi、上shàng級jí對duì下xià級jí，或huò者zhě自zì己jǐ在zài謙qiān稱chēng時shí才cái用yòng“名míng”。“號hào”則zé是shì文wén人rén學xué者zhě根gēn據jù自zì己jǐ的de志zhì向xiàng、愛ài好hǎo或huò住zhù處chǔ自zì己jǐ起qǐ的de別bié名míng，如rú陶táo淵yuān明míng自zì號hào“五wǔ柳liǔ先xiān生shēng”，李lǐ白bái自zì號hào“青qīng蓮lián居jū士shì”，蘇sū軾shì自zì號hào“東dōng坡pō居jū士shì”。

👉 Tên họ của người xưa phức tạp và uyên thâm hơn thời hiện đại rất nhiều: người có học vấn và địa vị ngoài Họ và Tên ra bắt buộc còn có Chữ Tự (字) và Biệt hiệu (号). Khi đứa trẻ chào đời được vài tháng thì người cha sẽ đặt Tên (danh); đến khi người con trai tròn 20 tuổi làm Lễ Đội Mũ (Quan lễ - lễ thành nhân), để thể hiện sự tôn trọng nhân cách độc lập, các bậc trưởng bối sẽ đặt cho chàng trai một “Chữ Tự”, con gái đến 15 tuổi làm Lễ Cài Trâm (Kê lễ) cũng được đặt Chữ Tự. Từ đó trở đi trong giao tiếp xã hội, bạn bè bằng vai phải lứa hay đồng nghiệp bắt buộc phải gọi nhau bằng “Tự” chứ tuyệt đối không được gọi thẳng “Tên” — việc gọi thẳng tên thật của người khác bị coi là hành vi vô lễ, thất kính. Chỉ có cha mẹ bề trên gọi con cháu, vua chúa quan trên gọi cấp dưới, hoặc bản thân tự xưng khiêm tốn mới dùng “Tên”. Còn “Hiệu” là biệt danh thanh nhã do các văn nhân thi sĩ tự đặt cho mình dựa trên chí hướng, sở thích hoặc nơi ở ẩn dật: chẳng hạn Đào Uyên Minh tự xưng hiệu là “Ngũ Liễu tiên sinh”, Lý Bạch hiệu là “Thanh Liên cư sĩ”, Tô Thức hiệu là “Đông Pha cư sĩ”.

古gǔ人rén的de名míng和hé字zì往wǎng往wǎng在zài意yì义yì上shàng有yǒu着zhe密mì切qiè的de联lián系xì，有yǒu的de意yì义yì相xiāng同tóng或huò相xiāng近jìn，如rú屈qū原yuán名míng平píng，字zì原yuán，“平píng”和hé“原yuán”都dōu有yǒu平píng坦tǎn的de意yì思sī；诸zhū葛gě亮liàng字zì孔kǒng明míng，“亮liàng”和hé“明míng”都dōu是shì光guāng明míng的de意yì思sī。有yǒu的de意yì义yì相xiāng反fǎn，如rú韩hán愈yù字zì退tuì之zhī，“愈yù”是shì向xiàng前qián、超chāo越yuè的de意yì思sī，而ér“退tuì”则zé是shì后hòu退tuì的de意yì思sī，体tǐ现xiàn了le儒rú家jiā谦qiān逊xùn中zhōng庸yōng的de思sī想xiǎng。这zhè种zhǒng丰fēng富fù多duō样yàng的de姓xìng名míng文wén化huà，不bù仅jǐn反fǎn映yìng了le中zhōng华huá民mín族zú悠yōu久jiǔ的de历lì史shǐ传chuán统tǒng，而ér且qiě蕴yùn含hán着zhe深shēn厚hòu的de文wén化huà内nèi涵hán和hé人rén际jì交jiāo往wǎng的de礼lǐ仪yí智zhì慧huì。古gǔ人rén的de名míng和hé字zì往wǎng往wǎng在zài意yì義yì上shàng有yǒu著zhù密mì切qiè的de聯lián繫xì，有yǒu的de意yì義yì相xiāng同tóng或huò相xiāng近jìn，如rú屈qū原yuán名míng平píng，字zì原yuán，“平píng”和hé“原yuán”都dōu有yǒu平píng坦tǎn的de意yì思sī；諸zhū葛gě亮liàng字zì孔kǒng明míng，“亮liàng”和hé“明míng”都dōu是shì光guāng明míng的de意yì思sī。有yǒu的de意yì義yì相xiāng反fǎn，如rú韓hán愈yù字zì退tuì之zhī，“愈yù”是shì向xiàng前qián、超chāo越yuè的de意yì思sī，而ér“退tuì”則zé是shì後hòu退tuì的de意yì思sī，體tǐ現xiàn了le儒rú家jiā謙qiān遜xùn中zhōng庸yōng的de思sī想xiǎng。這zhè種zhǒng豐fēng富fù多duō樣yàng的de姓xìng名míng文wén化huà，不bù僅jǐn反fǎn映yìng了le中zhōng華huá民mín族zú悠yōu久jiǔ的de歷lì史shǐ傳chuán統tǒng，而ér且qiě蘊yùn含hán著zhù深shēn厚hòu的de文wén化huà內nèi涵hán和hé人rén際jì交jiāo往wǎng的de禮lǐ儀yí智zhì慧huì。

👉 Đặc biệt, giữa Tên (danh) và Tự của người xưa luôn có mối quan hệ nội hàm ngữ nghĩa vô cùng chặt chẽ: có khi mang nghĩa đồng nghĩa hoặc tương đồng, chẳng hạn Khuất Nguyên tên là Bình chữ là Nguyên (“bình” và “nguyên” đều mang nghĩa là vùng đồng bằng phẳng lặng), Gia Cát Lượng chữ là Khổng Minh (“lượng” và “minh” đều mang nghĩa là ánh sáng rực rỡ); lại có khi mang nghĩa phản nghĩa tương hỗ nhau để tự răn mình, chẳng hạn như Hàn Dũ chữ là Thoái Chi (“dũ” mang nghĩa là tiến bước vượt trội, còn “thoái” là lùi bước khiêm nhường) — thể hiện sâu sắc triết lý đạo Nho về sự khiêm tốn và đạo Trung dung. Hệ thống tên họ phong phú ấy là kho tàng lễ nghi và trí tuệ ứng xử nhân văn tuyệt vời của người Trung Hoa.

十shí二èr属shǔ相xiàng，又yòu叫jiào十shí二èr生shēng肖xiào，是shì中zhōng国guó人rén用yòng来lái记jì录lù出chū生shēng年nián份fèn的de十shí二èr种zhǒng动dòng物wù。这zhè十shí二èr种zhǒng动dòng物wù按àn顺shùn序xù排pái列liè为wèi：子zǐ鼠shǔ、丑chǒu牛niú、寅yín虎hǔ、卯mǎo兔tù、辰chén龙lóng、巳sì蛇shé、午wǔ马mǎ、未wèi羊yáng、申shēn猴hóu、酉yǒu鸡jī、戌xū狗gǒu、亥hài猪zhū。十shí二èr属shǔ相xiàng的de起qǐ源yuán与yǔ中zhōng国guó古gǔ代dài的de天tiān文wén历lì法fǎ有yǒu着zhe密mì切qiè的de关guān系xì。古gǔ人rén把bǎ一yí昼zhòu夜yè分fēn成chéng十shí二èr个gè时shí辰chén，并bìng用yòng十shí二èr地dì支zhī来lái表biǎo示shì。后hòu来lái，人rén们men将jiāng十shí二èr种zhǒng动dòng物wù与yǔ十shí二èr地dì支zhī相xiāng配pèi，形xíng成chéng了le十shí二èr属shǔ相xiàng。早zǎo在zài先xiān秦qín时shí期qī的de文wén献xiàn中zhōng，就jiù已yǐ经jīng有yǒu了le关guān于yú十shí二èr生shēng肖xiào的de记jì载zǎi；到dào了le东dōng汉hàn王wáng充chōng的de《论lùn衡héng》中zhōng，十shí二èr生shēng肖xiào的de配pèi属shǔ与yǔ今jīn天tiān完wán全quán相xiāng同tóng。在zài中zhōng国guó古gǔ代dài，人rén们men还hái用yòng十shí天tiān干gān和hé十shí二èr地dì支zhī相xiāng配pèi来lái纪jì年nián、纪jì月yuè、纪jì日rì，十shí天tiān干gān是shì：甲jiǎ、乙yǐ、丙bǐng、丁dīng、戊wù、己jǐ、庚gēng、辛xīn、壬rén、癸guǐ；十shí二èr地dì支zhī是shì：子zǐ、丑chǒu、寅yín、卯mǎo、辰chén、巳sì、午wǔ、未wèi、申shēn、酉yǒu、戌xū、亥hài。十shí二èr屬shǔ相xiāng，又yòu叫jiào十shí二èr生shēng肖xiào，是shì中zhōng國guó人rén用yòng來lái記jì錄lù出chū生shēng年nián份fèn的de十shí二èr種zhǒng動dòng物wù。這zhè十shí二èr種zhǒng動dòng物wù按àn順shùn序xù排pái列liè為wéi：子zǐ鼠shǔ、丑chǒu牛niú、寅yín虎hǔ、卯mǎo兔tù、辰chén龍lóng、巳sì蛇shé、午wǔ馬mǎ、未wèi羊yáng、申shēn猴hóu、酉yǒu雞jī、戌xū狗gǒu、亥hài豬zhū。十shí二èr屬shǔ相xiāng的de起qǐ源yuán與yǔ中zhōng國guó古gǔ代dài的de天tiān文wén曆lì法fǎ有yǒu著zhù密mì切qiè的de關guān係xì。古gǔ人rén把bǎ一yí晝zhòu夜yè分fēn成chéng十shí二èr個gè時shí辰chén，並bìng用yòng十shí二èr地dì支zhī來lái表biǎo示shì。後hòu來lái，人rén們mén將jiāng十shí二èr種zhǒng動dòng物wù與yǔ十shí二èr地dì支zhī相xiāng配pèi，形xíng成chéng了le十shí二èr屬shǔ相xiāng。早zǎo在zài先xiān秦qín時shí期qī的de文wén獻xiàn中zhōng，就jiù已yǐ經jīng有yǒu了le關guān於wū十shí二èr生shēng肖xiào的de記jì載zài；到dào了le東dōng漢hàn王wáng充chōng的de《論lùn衡héng》中zhōng，十shí二èr生shēng肖xiào的de配pèi屬shǔ與yǔ今jīn天tiān完wán全quán相xiāng同tóng。在zài中zhōng國guó古gǔ代dài，人rén們mén還huán用yòng十shí天tiān干gān和hé十shí二èr地dì支zhī相xiāng配pèi來lái紀jì年nián、紀jì月yuè、紀jì日rì，十shí天tiān干gān是shì：甲jiǎ、乙yǐ、丙bǐng、丁dīng、戊wù、己jǐ、庚gēng、辛xīn、壬rén、癸guǐ；十shí二èr地dì支zhī是shì：子zǐ、醜chǒu、寅yín、卯mǎo、辰chén、巳sì、午wǔ、未wèi、申shēn、酉yǒu、戌xū、亥hài。

👉 Mười hai con giáp (Thập nhị thuộc tướng, hay Thập nhị sinh tiêu) là mười hai loài động vật được người Trung Quốc dùng để định danh và ghi nhớ năm sinh của mỗi con người. Mười hai linh vật này được sắp xếp theo một trật tự cố định tuần hoàn gắn liền với 12 Địa chi: Tý Chuột, Sửu Trâu, Dần Hổ, Mão Thỏ (ở Trung Quốc Mão là Thỏ chứ không phải Mèo), Thìn Rồng, Tỵ Rắn, Ngọ Ngựa, Mùi Dê, Thân Khỉ, Dậu Gà, Tuất Chó và Hợi Lợn. Nguồn gốc của 12 con giáp gắn liền mật thiết với hệ thống thiên văn lịch pháp cổ đại: người xưa chia một ngày đêm thành 12 thời thần (mỗi thời thần bằng hai giờ hiện đại) biểu thị bằng 12 Địa chi, sau đó phối hợp mỗi Địa chi với một loài vật dựa theo tập tính sinh hoạt của chúng trong khung giờ đó. Ngay từ các thẻ tre thời Tiên Tần đã ghi chép về 12 con giáp; đến thời Đông Hán trong tác phẩm 《Luận Hành》 của nhà tư tưởng Vương Sung, danh sách 12 con giáp ghép với 12 Địa chi đã hoàn toàn trùng khớp như ngày nay. Người xưa dùng 10 Thiên can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) phối hợp luân phiên với 12 Địa chi để tính năm, tháng, ngày, giờ.

天tiān干gān和hé地dì支zhī按àn顺shùn序xù两liǎng两liǎng相xiāng配pèi，从cóng“甲jiǎ子zǐ”开kāi始shǐ，到dào“癸guǐ亥hài”结jié束shù，正zhèng好hǎo有yǒu60个gè组zǔ合hé，周zhōu而ér复fù始shǐ，循xún环huán使shǐ用yòng，每měi60年nián叫jiào做zuò“一yí个gè甲jiǎ子zǐ”。如rú公gōng历lì的de2001年nián，是shì农nóng历lì的de辛xīn巳sì年nián，公gōng历lì的de2002年nián，是shì农nóng历lì的de壬rén午wǔ年nián；而ér60年nián后hòu，2061年nián又yòu是shì辛xīn巳sì年nián，2062年nián又yòu是shì壬rén午wǔ年nián。十shí二èr属shǔ相xiàng不bù仅jǐn是shì一yì种zhǒng纪jì年nián标biāo志zhì，更gèng融róng入rù了le中zhōng国guó人rén的de生shēng活huó哲zhé学xué、婚hūn姻yīn风fēng俗sú和hé民mín俗sú心xīn理lǐ。人rén们men常cháng常cháng根gēn据jù属shǔ相xiàng来lái判pàn断duàn一yí个gè人rén的de性xìng格gé特tè征zhēng，甚shèn至zhì在zài传chuán统tǒng婚hūn姻yīn中zhōng讲jiǎng究jiū男nán女nǚ属shǔ相xiàng相xiāng合hé，以yǐ求qiú婚hūn后hòu生shēng活huó美měi满mǎn和hé谐xié。今jīn天tiān，十shí二èr生shēng肖xiào文wén化huà已yǐ经jīng走zǒu向xiàng世shì界jiè，每měi逢féng中zhōng国guó农nóng历lì新xīn年nián，全quán球qiú许xǔ多duō国guó家jiā都dōu会huì发fā行xíng生shēng肖xiào邮yóu票piào和hé纪jì念niàn币bì，成chéng为wéi世shì界jiè了liǎo解jiě中zhōng华huá文wén化huà的de重zhòng要yào窗chuāng口kǒu。天tiān干gān和hé地dì支zhī按àn順shùn序xù兩liǎng兩liǎng相xiāng配pèi，從cóng“甲jiǎ子zǐ”開kāi始shǐ，到dào“癸guǐ亥hài”結jié束shù，正zhèng好hǎo有yǒu60個gè組zǔ合hé，周zhōu而ér復fù始shǐ，循xún環huán使shǐ用yòng，每měi60年nián叫jiào做zuò“一yí個gè甲jiǎ子zǐ”。如rú公gōng曆lì的de2001年nián，是shì農nóng曆lì的de辛xīn巳sì年nián，公gōng曆lì的de2002年nián，是shì農nóng曆lì的de壬rén午wǔ年nián；而ér60年nián後hòu，2061年nián又yòu是shì辛xīn巳sì年nián，2062年nián又yòu是shì壬rén午wǔ年nián。十shí二èr屬shǔ相xiāng不bù僅jǐn是shì一yì種zhǒng紀jì年nián標biāo誌zhì，更gèng融róng入rù了le中zhōng國guó人rén的de生shēng活huó哲zhé學xué、婚hūn姻yīn風fēng俗sú和hé民mín俗sú心xīn理lǐ。人rén們mén常cháng常cháng根gēn據jù屬shǔ相xiāng來lái判pàn斷duàn一yí個gè人rén的de性xìng格gé特tè徵zhǐ，甚shèn至zhì在zài傳chuán統tǒng婚hūn姻yīn中zhōng講jiǎng究jiū男nán女nǚ屬shǔ相xiāng相xiāng合hé，以yǐ求qiú婚hūn後hòu生shēng活huó美měi滿mǎn和hé諧xié。今jīn天tiān，十shí二èr生shēng肖xiào文wén化huà已yǐ經jīng走zǒu向xiàng世shì界jiè，每měi逢féng中zhōng國guó農nóng曆lì新xīn年nián，全quán球qiú許xū多duō國guó家jiā都dōu會huì發fā行xíng生shēng肖xiào郵yóu票piào和hé紀jì念niàn幣bì，成chéng為wéi世shì界jiè瞭liào解jiě中zhōng華huá文wén化huà的de重zhòng要yào窗chuāng口kǒu。