《中国文化常识》 Chương 4: 中国古代科技 (Khoa Học Kỹ Thuật Cổ Đại Trung Quốc) - Số Hóa Kèm Ảnh Gốc

中zhōng国guó是shì世shì界jiè文wén明míng古gǔ国guó之zhī一yī。古gǔ代dài中zhōng国guó的de科kē技jì非fēi常cháng发fā达dá，国guó际jì著zhù名míng学xué者zhě李lǐ约yuē瑟sè教jiào授shòu撰zhuàn写xiě的de《中zhōng国guó科kē学xué技jì术shù史shǐ》很hěn好hǎo地dì展zhǎn现xiàn了le中zhōng国guó灿càn烂làn的de科kē技jì文wén化huà。勤qín劳láo智zhì慧huì的de中zhōng国guó人rén为wéi世shì界jiè贡gòng献xiàn了le许xǔ多duō发fā明míng创chuàng造zào，最zuì为wèi有yǒu名míng的de无wú疑yí是shì指zhǐ南nán针zhēn、造zào纸zhǐ术shù、印yìn刷shuā术shù和hé火huǒ药yào这zhè四sì大dà发fā明míng。中zhōng國guó是shì世shì界jiè文wén明míng古gǔ國guó之zhī一yī。古gǔ代dài中zhōng國guó的de科kē技jì非fēi常cháng發fā達dá，國guó際jì著zhù名míng學xué者zhě李lǐ約yuē瑟sè教jiào授shòu撰zhuàn寫xiě的de《中zhōng國guó科kē學xué技jì術shù史shǐ》很hěn好hǎo地dì展zhǎn現xiàn了le中zhōng國guó燦càn爛làn的de科kē技jì文wén化huà。勤qín勞láo智zhì慧huì的de中zhōng國guó人rén為wéi世shì界jiè貢gòng獻xiàn了le許xū多duō發fā明míng創chuàng造zào，最zuì為wéi有yǒu名míng的de無wú疑yí是shì指zhǐ南nán針zhēn、造zào紙zhǐ術shù、印yìn刷shuā術shù和hé火huǒ藥yào這zhè四sì大dà發fā明míng。

👉 Trung Quốc là một trong những cái nôi văn minh cổ đại của thế giới. Khoa học kỹ thuật của Trung Quốc thời cổ đại vô cùng phát triển; bộ công trình đồ sộ 《Lịch sử Khoa học Kỹ thuật Trung Quốc》 do học giả danh tiếng quốc tế Giáo sư Joseph Needham (Lý Ước Sắt) biên soạn đã tái hiện xuất sắc nền văn hóa khoa học kỹ thuật xán lạn ấy. Người Trung Hoa cần cù và giàu trí tuệ đã đóng góp cho nhân loại biết bao phát minh sáng tạo, mà lừng danh nhất chắc chắn là Tứ đại phát minh: La bàn (Chỉ nam châm), Nghề làm giấy, Kỹ thuật in ấn và Thuốc súng.

在zài指zhǐ南nán针zhēn发fā明míng以yǐ前qián，人rén们men在zài茫máng茫máng大dà海hǎi上shàng航háng行xíng，只zhǐ能néng靠kào太tài阳yáng和hé星xīng星xīng的de位wèi置zhì辨biàn认rèn方fāng向xiàng，如rú果guǒ遇yù上shàng阴yīn雨yǔ天tiān，就jiù会huì迷mí失shī方fāng向xiàng。是shì中zhōng国guó人rén发fā明míng的de指zhǐ南nán针zhēn，帮bāng助zhù人rén们men解jiě决jué了le这zhè个ge难nán题tí。指zhǐ南nán针zhēn是shì指zhǐ示shì方fāng向xiàng的de仪yí器qì。早zǎo在zài战zhàn国guó时shí期qī，中zhōng国guó人rén就jiù发fā现xiàn了le磁cí石shí指zhǐ示shì南nán北běi的de特tè性xìng，并bìng根gēn据jù这zhè种zhǒng特tè性xìng制zhì成chéng了le指zhǐ示shì方fāng向xiàng的de仪yí器qì司sī南nán。司sī南nán由yóu一yì把bǎ光guāng滑huá的de磁cí勺sháo和hé刻kè有yǒu方fāng位wèi的de铜tóng盘pán组zǔ成chéng，勺sháo把bǎ指zhǐ示shì的de方fāng向xiàng是shì南nán方fāng，勺sháo头tóu指zhǐ示shì的de方fāng向xiàng是shì北běi方fāng。到dào了le宋sòng代dài，人rén们men把bǎ经jīng过guò人rén工gōng磁cí化huà的de指zhǐ南nán针zhēn和hé方fāng位wèi盘pán结jié合hé起qǐ来lái，制zhì成chéng了le“罗luó盘pán”。有yǒu了le罗luó盘pán，无wú论lùn在zài什shén么me情qíng况kuàng下xià，人rén们men都dōu能néng准zhǔn确què地dì辨biàn认rèn方fāng向xiàng了le。在zài指zhǐ南nán針zhēn發fā明míng以yǐ前qián，人rén們mén在zài茫máng茫máng大dà海hǎi上shàng航háng行xíng，只zhǐ能néng靠kào太tài陽yáng和hé星xīng星xīng的de位wèi置zhì辨biàn認rèn方fāng向xiàng，如rú果guǒ遇yù上shàng陰yīn雨yǔ天tiān，就jiù會huì迷mí失shī方fāng向xiàng。是shì中zhōng國guó人rén發fā明míng的de指zhǐ南nán針zhēn，幫bāng助zhù人rén們mén解jiě決jué了le這zhè個gè難nán題tí。指zhǐ南nán針zhēn是shì指zhǐ示shì方fāng向xiàng的de儀yí器qì。早zǎo在zài戰zhàn國guó時shí期qī，中zhōng國guó人rén就jiù發fā現xiàn了le磁cí石shí指zhǐ示shì南nán北běi的de特tè性xìng，並bìng根gēn據jù這zhè種zhǒng特tè性xìng製zhì成chéng了le指zhǐ示shì方fāng向xiàng的de儀yí器qì司sī南nán。司sī南nán由yóu一yì把bǎ光guāng滑huá的de磁cí勺sháo和hé刻kè有yǒu方fāng位wèi的de銅tóng盤pán組zǔ成chéng，勺sháo把bǎ指zhǐ示shì的de方fāng向xiàng是shì南nán方fāng，勺sháo頭tóu指zhǐ示shì的de方fāng向xiàng是shì北běi方fāng。到dào了le宋sòng代dài，人rén們mén把bǎ經jīng過guò人rén工gōng磁cí化huà的de指zhǐ南nán針zhēn和hé方fāng位wèi盤pán結jié合hé起qǐ來lái，製zhì成chéng了le“羅luó盤pán”。有yǒu了le羅luó盤pán，無wú論lùn在zài什shén麼mó情qíng況kuàng下xià，人rén們mén都dōu能néng準zhǔn確què地dì辨biàn認rèn方fāng向xiàng了le。

👉 Trước khi la bàn được phát minh, con người khi đi thuyền trên biển cả mênh mông chỉ có thể dựa vào vị trí của mặt trời và các vì sao để nhận biết phương hướng; nếu chẳng may gặp phải ngày mưa gió mù mịt thì sẽ lập tức bị lạc hướng. Chính chiếc kim chỉ nam do người Trung Quốc phát minh đã giúp nhân loại giải quyết bài toán nan giải này. La bàn là dụng cụ dùng để chỉ định phương hướng. Ngay từ thời Chiến Quốc, người Trung Quốc đã phát hiện ra đặc tính chỉ hướng nam – bắc của đá từ tính (từ thạch) và dựa vào đặc tính ấy để chế tạo nên dụng cụ chỉ hướng đầu tiên gọi là “Tư Nam (司南)”. Tư Nam gồm một chiếc muôi đá từ tính mài nhẵn bóng đặt trên một chiếc đĩa đồng khắc các phương vị; khi dừng lại, cán muôi luôn chỉ về hướng Nam và bầu muôi chỉ về hướng Bắc. Đến thời nhà Tống, người ta đã kết hợp kim chỉ nam được từ hóa nhân tạo với đĩa phương vị để chế tạo thành chiếc “La bàn (罗盘)”. Có la bàn trong tay, bất kể trong hoàn cảnh thời tiết nào con người cũng đều xác định phương hướng một cách chuẩn xác.

北běi宋sòng时shí，指zhǐ南nán针zhēn已yǐ开kāi始shǐ应yìng用yòng于yú航háng海hǎi事shì业yè。南nán宋sòng时shí，指zhǐ南nán针zhēn经jīng由yóu阿ā拉lā伯bó传chuán到dào欧ōu洲zhōu，当dāng时shí的de阿ā拉lā伯bó人rén亲qīn切qiè地dì称chēng指zhǐ南nán针zhēn为wèi“水shuǐ手shǒu之zhī眼yǎn”。指zhǐ南nán针zhēn的de发fā明míng，给gěi航háng海hǎi事shì业yè带dài来lái了le划huà时shí代dài的de影yǐng响xiǎng，世shì界jiè航háng运yùn史shǐ也yě由yóu此cǐ翻fān开kāi了le新xīn的de一yí页yè。明míng朝cháo初chū期qī郑zhèng和hé率shuài领lǐng船chuán队duì七qī下xià西xī洋yáng，15世shì纪jì哥gē伦lún布bù发fā现xiàn新xīn大dà陆lù和hé麦mài哲zhé伦lún环huán绕rào地dì球qiú航háng行xíng等děng壮zhuàng举jǔ，都dōu是shì指zhǐ南nán针zhēn用yòng于yú航háng海hǎi事shì业yè的de成chéng果guǒ。北běi宋sòng時shí，指zhǐ南nán針zhēn已yǐ開kāi始shǐ應yīng用yòng於wū航háng海hǎi事shì業yè。南nán宋sòng時shí，指zhǐ南nán針zhēn經jīng由yóu阿ā拉lā伯bó傳chuán到dào歐ōu洲zhōu，當dāng時shí的de阿ā拉lā伯bó人rén親qīn切qiè地dì稱chēng指zhǐ南nán針zhēn為wéi“水shuǐ手shǒu之zhī眼yǎn”。指zhǐ南nán針zhēn的de發fā明míng，給gěi航háng海hǎi事shì業yè帶dài來lái了le劃huá時shí代dài的de影yǐng響xiǎng，世shì界jiè航háng運yùn史shǐ也yě由yóu此cǐ翻fān開kāi了le新xīn的de一yí頁yè。明míng朝cháo初chū期qī鄭zhèng和hé率lǜ領lǐng船chuán隊duì七qī下xià西xī洋yáng，15世shì紀jì哥gē倫lún布bù發fā現xiàn新xīn大dà陸lù和hé麥mài哲zhé倫lún環huán繞rào地dì球qiú航háng行xíng等děng壯zhuàng舉jǔ，都dōu是shì指zhǐ南nán針zhēn用yòng於wū航háng海hǎi事shì業yè的de成chéng果guǒ。

👉 Vào thời Bắc Tống, la bàn đã bắt đầu được ứng dụng vào sự nghiệp hàng hải. Đến thời Nam Tống, la bàn thông qua các thương nhân Ả Rập truyền sang châu Âu; người Ả Rập đương thời đã trìu mến gọi chiếc la bàn là “Đôi mắt của người thủy thủ”. Phát minh ra la bàn đã mang lại tầm ảnh hưởng mang tính thời đại cho ngành hàng hải, giúp lịch sử hàng hải thế giới bước sang một trang mới. Những kỳ tích vĩ đại như bảy chuyến vượt đại dương đi sứ Tây Dương của hạm đội Trịnh Hòa đầu thời Minh, hay việc Columbus tìm ra châu Mỹ và Magellan đi vòng quanh Trái Đất vào thế kỷ 15 đều là thành quả trực tiếp từ việc ứng dụng la bàn vào hàng hải.

在zài造zào纸zhǐ术shù发fā明míng以yǐ前qián，中zhōng国guó人rén把bǎ字zì刻kè在zài龟guī甲jiǎ、兽shòu骨gǔ上shàng，写xiě在zài竹zhú片piàn、木mù片piàn和hé绢juàn帛bó上shàng。甲jiǎ骨gǔ、木mù片piàn都dōu很hěn笨bèn重zhòng，用yòng起qǐ来lái不bù方fāng便biàn；绢juàn帛bó太tài贵guì，一yì般bān人rén用yòng不bù起qǐ。大dà约yuē在zài西xī汉hàn初chū期qī，有yǒu人rén用yòng大dà麻má和hé苎zhù麻má造zào出chū了le纸zhǐ。这zhè种zhǒng早zǎo期qī的de纸zhǐ比bǐ较jiào粗cū糙cāo，不bú太tài适shì合hé写xiě字zì。到dào了le东dōng汉hàn时shí期qī，在zài朝cháo廷tíng做zuò官guān的de蔡cài伦lún，经jīng过guò长cháng期qī的de试shì验yàn，改gǎi进jìn了le造zào纸zhǐ方fāng法fǎ。他tā用yòng树shù皮pí、破pò布bù、破pò渔yú网wǎng等děng多duō种zhǒng植zhí物wù纤xiān维wéi做zuò原yuán料liào，加jiā水shuǐ蒸zhēng煮zhǔ，捣dǎo烂làn成chéng浆jiāng，再zài均jūn匀yún地dì摊tān在zài细xì帘lián子zǐ上shàng晾liàng干gān，造zào成chéng了le一yì种zhǒng薄báo薄báo的de纸zhǐ。这zhè种zhǒng纸zhǐ便biàn于yú写xiě字zì，而ér且qiě便pián宜yi，受shòu到dào了le人rén们men的de欢huān迎yíng。所suǒ以yǐ说shuō蔡cài伦lún在zài造zào纸zhǐ术shù方fāng面miàn的de贡gòng献xiàn是shì巨jù大dà的de。在zài造zào紙zhǐ術shù發fā明míng以yǐ前qián，中zhōng國guó人rén把bǎ字zì刻kè在zài龜guī甲jiǎ、獸shòu骨gǔ上shàng，寫xiě在zài竹zhú片piàn、木mù片piàn和hé絹juàn帛bó上shàng。甲jiǎ骨gǔ、木mù片piàn都dōu很hěn笨bèn重zhòng，用yòng起qǐ來lái不bù方fāng便biàn；絹juàn帛bó太tài貴guì，一yì般bān人rén用yòng不bù起qǐ。大dà約yuē在zài西xī漢hàn初chū期qī，有yǒu人rén用yòng大dà麻má和hé苧zhù麻má造zào出chū了le紙zhǐ。這zhè種zhǒng早zǎo期qī的de紙zhǐ比bǐ較jiào粗cū糙cāo，不bú太tài適shì合hé寫xiě字zì。到dào了le東dōng漢hàn時shí期qī，在zài朝cháo廷tíng做zuò官guān的de蔡cài倫lún，經jīng過guò長cháng期qī的de試shì驗yàn，改gǎi進jìn了le造zào紙zhǐ方fāng法fǎ。他tā用yòng樹shù皮pí、破pò布bù、破pò漁yú網wǎng等děng多duō種zhǒng植zhí物wù纖xiān維wéi做zuò原yuán料liào，加jiā水shuǐ蒸zhēng煮zhǔ，搗dǎo爛làn成chéng漿jiāng，再zài均jūn勻yún地dì攤tān在zài細xì簾lián子zǐ上shàng晾liàng乾qián，造zào成chéng了le一yì種zhǒng薄báo薄báo的de紙zhǐ。這zhè種zhǒng紙zhǐ便biàn於wū寫xiě字zì，而ér且qiě便pián宜yi，受shòu到dào了le人rén們mén的de歡huān迎yíng。所suǒ以yǐ說shuō蔡cài倫lún在zài造zào紙zhǐ術shù方fāng面miàn的de貢gòng獻xiàn是shì巨jù大dà的de。

👉 Trước khi kỹ thuật làm giấy ra đời, người Trung Quốc phải khắc chữ lên mai rùa, xương thú (Giáp cốt), hoặc viết chữ trên các thanh thẻ tre, thẻ gỗ (Trúc giản, Mộc độc) và lụa là (Quyên bạch). Mai rùa, xương thú hay thẻ tre gỗ đều vô cùng nặng nề cồng kềnh, sử dụng rất bất tiện; còn lụa tơ tằm lại quá đắt đỏ, người bình thường không thể dùng nổi. Khoảng đầu thời Tây Hán, đã có người dùng sợi gai dầu (đại ma và trữ ma) để chế tạo ra giấy, nhưng loại giấy sơ khai này còn khá thô ráp, chưa thực sự thích hợp để viết chữ. Đến thời Đông Hán, vị quan trong triều là Thái Luân sau thời gian dài kiên trì thử nghiệm đã cải tiến thành công phương pháp làm giấy. Ông dùng vỏ cây, vải rách, lưới đánh cá cũ cùng nhiều loại sợi thực vật làm nguyên liệu, cho thêm nước đun sôi, giã nhuyễn thành bột giấy rồi tráng đều trên tấm liếp mảnh phơi khô, tạo ra những tờ giấy mỏng nhẹ, mịn màng. Loại giấy này rất dễ viết chữ mà giá thành lại rẻ nên được mọi người vô cùng hoan nghênh (gọi là “Giấy Thái Hầu”). Vì vậy có thể khẳng định cống hiến của Thái Luân đối với nghề làm giấy là vô cùng to lớn.

东dōng汉hàn以yǐ后hòu，造zào纸zhǐ技jì术shù得dé到dào不bú断duàn改gǎi进jìn，竹zhú子zi、稻dào草cǎo、甘gān蔗zhè渣zhā等děng都dōu逐zhú渐jiàn成chéng为wèi造zào纸zhǐ原yuán料liào。因yīn为wèi原yuán料liào不bù同tóng，纸zhǐ也yě有yǒu了le各gè种zhǒng不bù同tóng的de种zhǒng类lèi和hé用yòng途tú。安ān徽huī省shěng宣xuān州zhōu生shēng产chǎn的de宣xuān纸zhǐ，就jiù是shì闻wén名míng中zhōng外wài的de上shàng等děng纸zhǐ张zhāng，是shì用yòng于yú中zhōng国guó书shū法fǎ和hé绘huì画huà的de珍zhēn品pǐn。中zhōng国guó的de造zào纸zhǐ术shù于yú隋suí末mò唐táng初chū传chuán到dào朝cháo鲜xiān和hé日rì本běn，后hòu来lái又yòu传chuán到dào阿ā拉lā伯bó地dì区qū和hé其qí他tā国guó家jiā，纸zhǐ的de发fā明míng，极jí大dà地dì方fāng便biàn了le信xìn息xī的de储chǔ存cún和hé交jiāo流liú，对duì于yú推tuī动dòng世shì界jiè文wén明míng的de发fā展zhǎn具jù有yǒu划huà时shí代dài的de意yì义yì。東dōng漢hàn以yǐ後hòu，造zào紙zhǐ技jì術shù得dé到dào不bú斷duàn改gǎi進jìn，竹zhú子zi、稻dào草cǎo、甘gān蔗zhè渣zhā等děng都dōu逐zhú漸jiàn成chéng為wéi造zào紙zhǐ原yuán料liào。因yīn為wéi原yuán料liào不bù同tóng，紙zhǐ也yě有yǒu了le各gè種zhǒng不bù同tóng的de種zhǒng類lèi和hé用yòng途tú。安ān徽huī省shěng宣xuān州zhōu生shēng產chǎn的de宣xuān紙zhǐ，就jiù是shì聞wén名míng中zhōng外wài的de上shàng等děng紙zhǐ張zhāng，是shì用yòng於wū中zhōng國guó書shū法fǎ和hé繪huì畫huà的de珍zhēn品pǐn。中zhōng國guó的de造zào紙zhǐ術shù於wū隋suí末mò唐táng初chū傳chuán到dào朝cháo鮮xiān和hé日rì本běn，後hòu來lái又yòu傳chuán到dào阿ā拉lā伯bó地dì區qū和hé其qí他tā國guó家jiā，紙zhǐ的de發fā明míng，極jí大dà地dì方fāng便biàn了le信xìn息xī的de儲chǔ存cún和hé交jiāo流liú，對duì於wū推tuī動dòng世shì界jiè文wén明míng的de發fā展zhǎn具jù有yǒu劃huá時shí代dài的de意yì義yì。

👉 Từ sau thời Đông Hán, kỹ thuật làm giấy không ngừng được hoàn thiện; tre trúc, rơm rạ, bã mía... đều lần lượt trở thành nguyên liệu sản xuất giấy. Nhờ nguyên liệu đa dạng nên giấy cũng có nhiều chủng loại và công dụng khác nhau. Giấy Tuyên (Tuyên chỉ) sản xuất tại vùng Tuyên Châu tỉnh An Huy chính là loại giấy thượng hạng lừng danh trong và ngoài nước, là báu vật chuyên dùng cho nghệ thuật thư pháp và hội họa Trung Quốc. Kỹ thuật làm giấy của Trung Quốc vào khoảng cuối thời Tùy đầu thời Đường đã truyền sang Triều Tiên và Nhật Bản, sau đó lại truyền tới vùng Ả Rập (thế kỷ 8) rồi lan sang châu Âu và các nước khác. Phát minh ra giấy đã mang lại sự thuận tiện to lớn cho việc lưu trữ và giao lưu tri thức, mang ý nghĩa vạch thời đại đối với sự phát triển của văn minh nhân loại.

印yìn刷shuā术shù发fā明míng以yǐ前qián，读dú书shū人rén要yào得dé到dào一yì本běn新xīn书shū，只zhǐ有yǒu逐zhú字zì逐zhú句jù地dì抄chāo写xiě。隋suí唐táng时shí，发fā明míng了le雕diāo版bǎn印yìn刷shuā术shù，提tí高gāo了le印yìn书shū的de速sù度dù。但dàn是shì每měi印yìn一yì本běn书shū都dōu要yào雕diāo大dà量liàng的de版bǎn，还hái是shì十shí分fēn费fèi事shì。到dào了le900多duō年nián前qián的de北běi宋sòng时shí期qī，平píng民mín发fā明míng家jiā毕bì昇shēng，经jīng过guò反fǎn复fù试shì验yàn，发fā明míng了le活huó字zì印yìn刷shuā术shù。他tā把bǎ字zì刻kè在zài一yì小xiǎo块kuài一yì小xiǎo块kuài的de胶jiāo泥ní上shàng，放fàng进jìn火huǒ里lǐ烧shāo硬yìng，做zuò成chéng一yí个gè个gè活huó字zì。印yìn书shū时shí，把bǎ活huó字zì按àn书shū稿gǎo排pái列liè，排pái成chéng整zhěng版bǎn后hòu印yìn刷shuā。印yìn完wán后hòu，把bǎ这zhè些xiē活huó字zì拆chāi下xià来lái，以yǐ后hòu还hái可kě以yǐ再zài用yòng。毕bì昇shēng发fā明míng的de活huó字zì版bǎn印yìn刷shuā术shù，既jì经jīng济jì又yòu省shěng时shí，使shǐ印yìn刷shuā技jì术shù进jìn入rù了le一yí个gè新xīn时shí代dài。中zhōng国guó的de活huó字zì印yìn刷shuā术shù先xiān向xiàng东dōng传chuán到dào了le朝cháo鲜xiān、日rì本běn，接jiē着zhe向xiàng西xī传chuán到dào波bō斯sī、埃āi及jí。印yìn刷shuā术shù的de发fā明míng大dà大dà加jiā快kuài了le世shì界jiè各gè国guó文wén化huà发fā展zhǎn、交jiāo流liú的de速sù度dù。活huó字zì印yìn刷shuā术shù是shì中zhōng国guó对duì世shì界jiè的de一yí大dà贡gòng献xiàn。印yìn刷shuā術shù發fā明míng以yǐ前qián，讀dú書shū人rén要yào得dé到dào一yì本běn新xīn書shū，只zhǐ有yǒu逐zhú字zì逐zhú句jù地dì抄chāo寫xiě。隋suí唐táng時shí，發fā明míng了le雕diāo版bǎn印yìn刷shuā術shù，提tí高gāo了le印yìn書shū的de速sù度dù。但dàn是shì每měi印yìn一yì本běn書shū都dōu要yào雕diāo大dà量liàng的de版bǎn，還huán是shì十shí分fēn費fèi事shì。到dào了le900多duō年nián前qián的de北běi宋sòng時shí期qī，平píng民mín發fā明míng家jiā畢bì昇shēng，經jīng過guò反fǎn覆fù試shì驗yàn，發fā明míng了le活huó字zì印yìn刷shuā術shù。他tā把bǎ字zì刻kè在zài一yì小xiǎo塊kuài一yì小xiǎo塊kuài的de膠jiāo泥ní上shàng，放fàng進jìn火huǒ裡lǐ燒shāo硬yìng，做zuò成chéng一yí個gè個gè活huó字zì。印yìn書shū時shí，把bǎ活huó字zì按àn書shū稿gǎo排pái列liè，排pái成chéng整zhěng版bǎn後hòu印yìn刷shuā。印yìn完wán後hòu，把bǎ這zhè些xiē活huó字zì拆chāi下xià來lái，以yǐ後hòu還huán可kě以yǐ再zài用yòng。畢bì昇shēng發fā明míng的de活huó字zì版bǎn印yìn刷shuā術shù，既jì經jīng濟jì又yòu省shěng時shí，使shǐ印yìn刷shuā技jì術shù進jìn入rù了le一yí個gè新xīn時shí代dài。中zhōng國guó的de活huó字zì印yìn刷shuā術shù先xiān向xiàng東dōng傳chuán到dào了le朝cháo鮮xiān、日rì本běn，接jiē著zhù向xiàng西xī傳chuán到dào波bō斯sī、埃āi及jí。印yìn刷shuā術shù的de發fā明míng大dà大dà加jiā快kuài了le世shì界jiè各gè國guó文wén化huà發fā展zhǎn、交jiāo流liú的de速sù度dù。活huó字zì印yìn刷shuā術shù是shì中zhōng國guó對duì世shì界jiè的de一yí大dà貢gòng獻xiàn。

👉 Trước khi kỹ thuật in ấn ra đời, người đọc sách muốn có được một cuốn sách mới thì chỉ còn cách chép tay từng chữ từng câu. Đến thời Tùy – Đường, người Trung Quốc phát minh ra kỹ thuật in khắc ván gỗ (điêu bản ấn loát thuật), giúp nâng cao tốc độ in sách; tuy nhiên mỗi khi in một bộ sách lại phải khắc hàng loạt tấm ván gỗ nên vẫn hết sức tốn công tốn của. Đến thời Bắc Tống cách đây hơn 900 năm, nhà phát minh xuất thân bình dân là Tất Thăng (毕昇) sau nhiều lần thử nghiệm đã phát minh ra kỹ thuật in chữ rời (hoạt tự ấn loát thuật). Ông khắc từng chữ Hán lên những viên đất sét dẻo nhỏ, đem nung trong lửa cho cứng chắc để tạo thành từng con chữ rời (hoạt tự). Khi in sách, người thợ xếp các con chữ rời vào khuôn sắt theo đúng bản thảo, ghép thành trang hoàn chỉnh rồi quét mực in; sau khi in xong lại tháo rời các con chữ ra để lần sau tái sử dụng. Kỹ thuật in chữ rời do Tất Thăng phát minh vừa tiết kiệm chi phí lại vừa tiết kiệm thời gian, đưa ngành in ấn bước vào một kỷ nguyên mới. Kỹ thuật in chữ rời của Trung Quốc trước tiên truyền về phía đông sang Triều Tiên, Nhật Bản, tiếp đó truyền về phía tây sang Ba Tư, Ai Cập và châu Âu, thúc đẩy mạnh mẽ tốc độ phát triển và giao lưu văn hóa toàn cầu.

火huǒ药yào的de配pèi方fāng最zuì初chū是shì由yóu中zhōng国guó古gǔ代dài炼liàn丹dān家jiā在zài炼liàn制zhì丹dān药yào的de过guò程chéng中zhōng发fā现xiàn的de。后hòu来lái，人rén们men根gēn据jù这zhè个ge配pèi方fāng，将jiāng硝xiāo石shí、硫liú磺huáng、木mù炭tàn按àn一yí定dìng比bǐ例lì配pèi制zhì在zài一yì起qǐ，制zhì成chéng了le黑hēi火huǒ药yào。唐táng朝cháo中zhōng期qī的de书shū籍jí里lǐ，记jì载zǎi了le制zhì造zào这zhè种zhǒng火huǒ药yào的de方fāng法fǎ。火huǒ药yào发fā明míng后hòu，先xiān是shì被bèi制zhì成chéng了le爆bào竹zhú和hé焰yàn火huǒ，到dào了le唐táng朝cháo末mò年nián，开kāi始shǐ用yòng于yú军jūn事shì。北běi宋sòng时shí，火huǒ药yào在zài军jūn事shì上shàng大dà量liàng使shǐ用yòng，那nà时shí候hòu的de火huǒ药yào武wǔ器qì有yǒu突tū火huǒ枪qiāng、火huǒ箭jiàn、火huǒ炮pào等děng。公gōng元yuán1225—1248年nián之zhī间jiān，火huǒ药yào和hé火huǒ药yào武wǔ器qì经jīng由yóu阿ā拉lā伯bó传chuán到dào欧ōu洲zhōu。因yīn为wèi制zhì造zào火huǒ药yào的de主zhǔ要yào原yuán料liào硝xiāo石shí洁jié白bái如rú雪xuě，所suǒ以yǐ火huǒ药yào被bèi阿ā拉lā伯bó人rén称chēng为wéi“中zhōng国guó雪xuě”或huò“中zhōng国guó盐yán”。火huǒ药yào传chuán到dào欧ōu洲zhōu后hòu，被bèi各gè国guó用yòng来lái制zhì造zào武wǔ器qì，还hái在zài开kāi山shān、修xiū路lù、挖wā河hé等děng工gōng程chéng中zhōng广guǎng泛fàn使shǐ用yòng，火huǒ药yào的de使shǐ用yòng促cù进jìn了le工gōng业yè革gé命mìng的de到dào来lái。火huǒ藥yào的de配pèi方fāng最zuì初chū是shì由yóu中zhōng國guó古gǔ代dài煉liàn丹dān家jiā在zài煉liàn製zhì丹dān藥yào的de過guò程chéng中zhōng發fā現xiàn的de。後hòu來lái，人rén們mén根gēn據jù這zhè個gè配pèi方fāng，將jiāng硝xiāo石shí、硫liú磺huáng、木mù炭tàn按àn一yí定dìng比bǐ例lì配pèi製zhì在zài一yì起qǐ，製zhì成chéng了le黑hēi火huǒ藥yào。唐táng朝cháo中zhōng期qī的de書shū籍jí裡lǐ，記jì載zài了le製zhì造zào這zhè種zhǒng火huǒ藥yào的de方fāng法fǎ。火huǒ藥yào發fā明míng後hòu，先xiān是shì被bèi製zhì成chéng了le爆bào竹zhú和hé焰yàn火huǒ，到dào了le唐táng朝cháo末mò年nián，開kāi始shǐ用yòng於wū軍jūn事shì。北běi宋sòng時shí，火huǒ藥yào在zài軍jūn事shì上shàng大dà量liàng使shǐ用yòng，那nà時shí候hòu的de火huǒ藥yào武wǔ器qì有yǒu突tū火huǒ槍qiāng、火huǒ箭jiàn、火huǒ炮pào等děng。公gōng元yuán1225—1248年nián之zhī間jiàn，火huǒ藥yào和hé火huǒ藥yào武wǔ器qì經jīng由yóu阿ā拉lā伯bó傳chuán到dào歐ōu洲zhōu。因yīn為wéi製zhì造zào火huǒ藥yào的de主zhǔ要yào原yuán料liào硝xiāo石shí潔jié白bái如rú雪xuě，所suǒ以yǐ火huǒ藥yào被bèi阿ā拉lā伯bó人rén稱chēng為wéi“中zhōng國guó雪xuě”或huò“中zhōng國guó鹽yán”。火huǒ藥yào傳chuán到dào歐ōu洲zhōu後hòu，被bèi各gè國guó用yòng來lái製zhì造zào武wǔ器qì，還huán在zài開kāi山shān、修xiū路lù、挖wā河hé等děng工gōng程chéng中zhōng廣guǎng泛fàn使shǐ用yòng，火huǒ藥yào的de使shǐ用yòng促cù進jìn了le工gōng業yè革gé命mìng的de到dào來lái。