《中国文化常识》 Chương 1: 中国传统思想 (Tư Tưởng Truyền Thống Trung Quốc) - Số Hóa Kèm Ảnh Gốc

中zhōng国guó人rén注zhù重zhòng人rén与yǔ自zì然rán的de和hé谐xié，在zài中zhōng国guó传chuán统tǒng思sī想xiǎng中zhōng，“天tiān人rén合hé一yī”是shì一yí个gè著zhù名míng的de话huà题tí。中zhōng国guó传chuán统tǒng思sī想xiǎng更gèng注zhù重zhòng个gè人rén修xiū养yǎng的de提tí升shēng，更gèng关guān注zhù“修xiū身shēn养yǎng性xìng”；更gèng为wéi重zhòng视shì智zhì慧huì的de体tǐ悟wù而ér对duì逻luó辑jí推tuī理lǐ不bú是shì特tè别bié在zài意yì。中zhōng國guó人rén注zhù重zhòng人rén與yǔ自zì然rán的de和hé諧xié，在zài中zhōng國guó傳chuán統tǒng思sī想xiǎng中zhōng，“天tiān人rén合hé一yī”是shì一yí個gè著zhù名míng的de話huà題tí。中zhōng國guó傳chuán統tǒng思sī想xiǎng更gèng注zhù重zhòng個gè人rén修xiū養yǎng的de提tí升shēng，更gèng關guān注zhù“修xiū身shēn養yǎng性xìng”；更gèng為wéi重zhòng視shì智zhì慧huì的de體tǐ悟wù而ér對duì邏luó輯jí推tuī理lǐ不bú是shì特tè別bié在zài意yì。

👉 Người Trung Quốc đặc biệt coi trọng sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên; trong tư tưởng truyền thống Trung Quốc, “Thiên nhân hợp nhất (Trời và người hòa làm một)” là một mệnh đề vô cùng nổi tiếng. Tư tưởng truyền thống Trung Hoa chú trọng nhiều hơn đến việc nâng cao sự tu dưỡng cá nhân, quan tâm sâu sắc đến việc “tu thân dưỡng tính”; đồng thời đề cao sự thể nghiệm, giác ngộ trí tuệ trực quan hơn là quá chú trọng vào suy luận logic hình thức.

可kě以yǐ说shuō，中zhōng国guó有yǒu一yí套tào完wán整zhěng的de影yǐng响xiǎng了le中zhōng国guó几jǐ千qiān年nián的de思sī想xiǎng体tǐ系xì，而ér这zhè套tào体tǐ系xì最zuì重zhòng要yào的de组zǔ成chéng部bù分fen就jiù是shì孔kǒng子zǐ、孟mèng子zǐ开kāi创chuàng的de儒rú家jiā思sī想xiǎng和hé老lǎo子zǐ、庄zhuāng子zǐ开kāi创chuàng的de道dào家jiā思sī想xiǎng以yǐ及jí佛fó学xué思sī想xiǎng。其qí中zhōng，对duì中zhōng国guó影yǐng响xiǎng最zuì大dà、最zuì深shēn远yuǎn的de是shì儒rú家jiā思sī想xiǎng。可kě以yǐ說shuō，中zhōng國guó有yǒu一yí套tào完wán整zhěng的de影yǐng響xiǎng了le中zhōng國guó幾jī千qiān年nián的de思sī想xiǎng體tǐ系xì，而ér這zhè套tào體tǐ系xì最zuì重zhòng要yào的de組zǔ成chéng部bù分fen就jiù是shì孔kǒng子zǐ、孟mèng子zǐ開kāi創chuàng的de儒rú家jiā思sī想xiǎng和hé老lǎo子zǐ、莊zhuāng子zǐ開kāi創chuàng的de道dào家jiā思sī想xiǎng以yǐ及jí佛fó學xué思sī想xiǎng。其qí中zhōng，對duì中zhōng國guó影yǐng響xiǎng最zuì大dà、最zuì深shēn遠yuǎn的de是shì儒rú家jiā思sī想xiǎng。

👉 Có thể nói, Trung Quốc sở hữu một hệ thống tư tưởng hoàn chỉnh đã ảnh hưởng sâu sắc đến đất nước này suốt hàng nghìn năm qua; và những bộ phận cấu thành quan trọng nhất của hệ thống ấy chính là tư tưởng Nho gia do Khổng Tử và Mạnh Tử sáng lập, tư tưởng Đạo gia do Lão Tử và Trang Tử mở đường, cùng với tư tưởng Phật học. Trong đó, có sức ảnh hưởng lớn nhất và sâu rộng nhất đối với xã hội Trung Quốc chính là tư tưởng Nho gia.

孔kǒng子zǐ（公gōng元yuán前qián551—公gōng元yuán前qián479），名míng丘qiū，字zì仲zhòng尼ní，鲁lǔ国guó人rén。中zhōng国guó春chūn秋qiū末mò期qī伟wěi大dà的de思sī想xiǎng家jiā和hé教jiào育yù家jiā，儒rú家jiā学xué派pài的de创chuàng始shǐ人rén。孔kǒng子zǐ（公gōng元yuán前qián551—公gōng元yuán前qián479），名míng丘qiū，字zì仲zhòng尼ní，魯lǔ國guó人rén。中zhōng國guó春chūn秋qiū末mò期qī偉wěi大dà的de思sī想xiǎng家jiā和hé教jiào育yù家jiā，儒rú家jiā學xué派pài的de創chuàng始shǐ人rén。

👉 Khổng Tử (551 TCN – 479 TCN), tên là Khâu, tự là Trọng Ni, người nước Lỗ. Ông là nhà tư tưởng và nhà giáo dục vĩ đại vào cuối thời Xuân Thu của Trung Quốc, đồng thời là người sáng lập học phái Nho gia.

孔kǒng子zǐ的de远yuǎn祖zǔ是shì宋sòng国guó的de贵guì族zú，殷yīn王wáng室shì的de后hòu裔yì。在zài孔kǒng子zǐ很hěn小xiǎo的de时shí候hòu，他tā的de父fù亲qīn就jiù去qù世shì了le，以yǐ后hòu孔kǒng子zǐ的de家jiā境jìng逐zhú渐jiàn衰shuāi落luò。虽suī然rán孔kǒng子zǐ年nián轻qīng的de时shí候hòu很hěn贫pín困kùn，但dàn是shì他tā立lì志zhì学xué习xí，他tā曾céng经jīng说shuō过guò：“三sān人rén行xíng，必bì有yǒu我wǒ师shī焉yān。”后hòu来lái，他tā开kāi始shǐ授shòu徒tú讲jiǎng学xué，他tā一yí共gòng教jiào授shòu了le3000多duō个gè学xué生shēng，其qí中zhōng不bù乏fá贫pín困kùn家jiā庭tíng的de孩hái子zi，改gǎi变biàn了le以yǐ往wǎng只zhǐ有yǒu贵guì族zú子zǐ女nǚ才cái有yǒu资zī格gé上shàng学xué的de传chuán统tǒng。孔kǒng子zǐ晚wǎn年nián还hái编biān订dìng上shàng古gǔ书shū籍jí，保bǎo存cún了le很hěn多duō古gǔ代dài的de文wén献xiàn，我wǒ们men现xiàn在zài看kàn到dào的de《诗shī经jīng》、《尚shàng书shū》、《周zhōu易yì》等děng等děng都dōu经jīng过guò他tā的de编biān订dìng。孔kǒng子zǐ的de遠yuǎn祖zǔ是shì宋sòng國guó的de貴guì族zú，殷yīn王wáng室shì的de後hòu裔yì。在zài孔kǒng子zǐ很hěn小xiǎo的de時shí候hòu，他tā的de父fù親qīn就jiù去qù世shì了le，以yǐ後hòu孔kǒng子zǐ的de家jiā境jìng逐zhú漸jiàn衰shuāi落luò。雖suī然rán孔kǒng子zǐ年nián輕qīng的de時shí候hòu很hěn貧pín困kùn，但dàn是shì他tā立lì志zhì學xué習xí，他tā曾céng經jīng說shuō過guò：“三sān人rén行xíng，必bì有yǒu我wǒ師shī焉yān。”後hòu來lái，他tā開kāi始shǐ授shòu徒tú講jiǎng學xué，他tā一yí共gòng教jiào授shòu了le3000多duō個gè學xué生shēng，其qí中zhōng不bù乏fá貧pín困kùn家jiā庭tíng的de孩hái子zi，改gǎi變biàn了le以yǐ往wǎng只zhǐ有yǒu貴guì族zú子zǐ女nǚ才cái有yǒu資zī格gé上shàng學xué的de傳chuán統tǒng。孔kǒng子zǐ晚wǎn年nián還huán編biān訂dìng上shàng古gǔ書shū籍jí，保bǎo存cún了le很hěn多duō古gǔ代dài的de文wén獻xiàn，我wǒ們mén現xiàn在zài看kàn到dào的de《詩shī經jīng》、《尚shàng書shū》、《周zhōu易yì》等děng等děng都dōu經jīng過guò他tā的de編biān訂dìng。

👉 Tổ tiên xa đời của Khổng Tử là quý tộc nước Tống, hậu duệ của vương thất nhà Ân (Thương). Khi Khổng Tử còn rất nhỏ, cha ông đã qua đời, từ đó gia cảnh ngày càng sa sút. Tuy thời trẻ rất nghèo khó nhưng Khổng Tử sớm lập chí học tập; ông từng nói câu danh ngôn: “Tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên (Ba người cùng đi, ắt có người là thầy của ta)”. Về sau, ông bắt đầu nhận học trò và mở trường giảng dạy; tổng cộng ông đã dạy dỗ hơn 3.000 học trò, trong đó có không ít con em gia đình nghèo khó, qua đó làm thay đổi truyền thống trước kia vốn chỉ con cái quý tộc mới có tư cách đi học. Những năm cuối đời, Khổng Tử còn chỉnh lý và biên soạn các sách vở cổ đại, bảo tồn được vô số văn kiện quý giá; những bộ 《Kinh Thi》, 《Thượng Thư》, 《Chu Dịch》 mà chúng ta thấy ngày nay đều đã qua tay ông biên định.

孔kǒng子zǐ的de很hěn多duō思sī想xiǎng即jí使shǐ在zài今jīn天tiān看kàn来lái也yě很hěn有yǒu价jià值zhí。比bǐ如rú，孔kǒng子zǐ丰fēng富fù了le“仁rén”的de内nèi涵hán，他tā认rèn为wéi要yào做zuò到dào“仁rén”，就jiù要yào关guān爱ài别bié人rén，“己jǐ所suǒ不bú欲yù，勿wù施shī于yú人rén”；他tā还hái认rèn为wéi，“君jūn子zǐ和hé而ér不bù同tóng”，也yě就jiù是shì说shuō，在zài处chǔ理lǐ人rén际jì关guān系xì上shàng要yào承chéng认rèn人rén与yǔ人rén之zhī间jiān的de差chā异yì，不bú要yào用yòng单dān一yī的de标biāo准zhǔn来lái衡héng量liáng对duì方fāng，这zhè样yàng才cái能néng够gòu达dá到dào社shè会huì的de和hé谐xié与yǔ稳wěn定dìng；他tā在zài教jiào育yù上shàng还hái主zhǔ张zhāng用yòng启qǐ发fā的de方fāng法fǎ促cù使shǐ学xué生shēng独dú立lì思sī考kǎo，在zài学xué习xí书shū本běn知zhī识shi的de同tóng时shí还hái要yào有yǒu自zì己jǐ独dú立lì的de见jiàn解jiě等děng等děng。孔kǒng子zǐ的de很hěn多duō思sī想xiǎng即jí使shǐ在zài今jīn天tiān看kàn來lái也yě很hěn有yǒu價jià值zhí。比bǐ如rú，孔kǒng子zǐ豐fēng富fù了le“仁rén”的de內nèi涵hán，他tā認rèn為wéi要yào做zuò到dào“仁rén”，就jiù要yào關guān愛ài別bié人rén，“己jǐ所suǒ不bú欲yù，勿wù施shī於wū人rén”；他tā還huán認rèn為wéi，“君jūn子zǐ和hé而ér不bù同tóng”，也yě就jiù是shì說shuō，在zài處chǔ理lǐ人rén際jì關guān係xì上shàng要yào承chéng認rèn人rén與yǔ人rén之zhī間jiàn的de差chà異yì，不bú要yào用yòng單dān一yī的de標biāo準zhǔn來lái衡héng量liáng對duì方fāng，這zhè樣yàng才cái能néng夠gòu達dá到dào社shè會huì的de和hé諧xié與yǔ穩wěn定dìng；他tā在zài教jiào育yù上shàng還huán主zhǔ張zhāng用yòng啟qǐ發fā的de方fāng法fǎ促cù使shǐ學xué生shēng獨dú立lì思sī考kǎo，在zài學xué習xí書shū本běn知zhī識shí的de同tóng時shí還huán要yào有yǒu自zì己jǐ獨dú立lì的de見jiàn解jiě等děng等děng。

👉 Nhiều tư tưởng của Khổng Tử cho đến ngày nay nhìn lại vẫn vẹn nguyên giá trị. Chẳng hạn, Khổng Tử đã làm phong phú thêm nội hàm của chữ “Nhân (仁)”; ông cho rằng để thực hành được chữ “Nhân” thì phải biết yêu thương, quan tâm đến người khác theo nguyên tắc “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân (Điều gì mình không muốn thì đừng áp đặt lên người khác)”. Ông cũng khẳng định “Quân tử hòa nhi bất đồng (Người quân tử hòa hợp nhưng không đánh mất bản sắc riêng)”, nghĩa là trong ứng xử giữa người với người cần tôn trọng sự khác biệt cá nhân, không dùng một thước đo đơn nhất để áp đặt lên đối phương, có như vậy mới đạt tới sự hài hòa và ổn định xã hội. Trong giáo dục, ông chủ trương dùng phương pháp gợi mở (khải phát) để thúc đẩy học sinh suy nghĩ độc lập, vừa tiếp thu tri thức sách vở vừa phải có chính kiến riêng của bản thân.

孔kǒng子zǐ的de言yán行xíng被bèi他tā的de弟dì子zǐ们men收shōu集jí在zài《论lún语yǔ》一yì书shū中zhōng，孔kǒng子zǐ的de思sī想xiǎng也yě被bèi后hòu人rén吸xī收shōu和hé发fā扬yáng光guāng大dà，成chéng为wéi中zhōng国guó传chuán统tǒng思sī想xiǎng的de最zuì主zhǔ要yào的de组zǔ成chéng部bù分fen，并bìng逐zhú渐jiàn传chuán播bō到dào周zhōu边biān国guó家jiā，形xíng成chéng了le影yǐng响xiǎng范fàn围wéi很hěn广guǎng的de儒rú家jiā文wén化huà圈quān。孔kǒng子zǐ是shì属shǔ于yú中zhōng国guó的de，他tā在zài中zhōng国guó家jiā喻yù户hù晓xiǎo，绝jué大dà多duō数shù中zhōng国guó人rén的de思sī想xiǎng都dōu或huò多duō或huò少shǎo地dì受shòu到dào他tā的de学xué说shuō的de影yǐng响xiǎng；孔kǒng子zǐ也yě是shì属shǔ于yú世shì界jiè的de，联lián合hé国guó教jiào科kē文wén组zǔ织zhī曾céng将jiāng他tā列liè为wèi世shì界jiè十shí大dà文wén化huà名míng人rén之zhī一yī。孔kǒng子zǐ的de言yán行xíng被bèi他tā的de弟dì子zǐ們mén收shōu集jí在zài《論lùn語yǔ》一yì書shū中zhōng，孔kǒng子zǐ的de思sī想xiǎng也yě被bèi後hòu人rén吸xī收shōu和hé發fā揚yáng光guāng大dà，成chéng為wéi中zhōng國guó傳chuán統tǒng思sī想xiǎng的de最zuì主zhǔ要yào的de組zǔ成chéng部bù分fen，並bìng逐zhú漸jiàn傳chuán播bō到dào周zhōu邊biān國guó家jiā，形xíng成chéng了le影yǐng響xiǎng範fàn圍wéi很hěn廣guǎng的de儒rú家jiā文wén化huà圈quān。孔kǒng子zǐ是shì屬shǔ於wū中zhōng國guó的de，他tā在zài中zhōng國guó家jiā喻yù戶hù曉xiǎo，絕jué大dà多duō數shù中zhōng國guó人rén的de思sī想xiǎng都dōu或huò多duō或huò少shǎo地dì受shòu到dào他tā的de學xué說shuō的de影yǐng響xiǎng；孔kǒng子zǐ也yě是shì屬shǔ於wū世shì界jiè的de，聯lián合hé國guó教jiào科kē文wén組zǔ織zhī曾céng將jiāng他tā列liè為wéi世shì界jiè十shí大dà文wén化huà名míng人rén之zhī一yī。

👉 Lời nói và việc làm của Khổng Tử được các đệ tử của ông ghi chép và tập hợp lại trong cuốn sách 《Luận Ngữ》; tư tưởng của Khổng Tử cũng được hậu thế tiếp thu và phát huy rạng rỡ, trở thành bộ phận trọng yếu nhất của tư tưởng truyền thống Trung Quốc, đồng thời lan tỏa sang các quốc gia láng giềng, hình thành nên “Vòng văn hóa Nho giáo (Hán tự quyển)” có phạm vi ảnh hưởng sâu rộng. Khổng Tử thuộc về Trung Quốc — tên tuổi ông quen thuộc với mọi gia đình, và tư tưởng của đại đa số người dân Trung Quốc ít nhiều đều chịu ảnh hưởng từ học thuyết của ông; nhưng Khổng Tử cũng thuộc về thế giới — Tổ chức UNESCO từng vinh danh ông là một trong Mười Danh nhân Văn hóa Lớn của Thế giới.

“四sì书shū”在zài先xiān秦qín时shí期qī就jiù存cún在zài了le，但dàn是shì当dāng时shí还hái没méi有yǒu“四sì书shū”这zhè一yì说shuō法fǎ，其qí中zhōng除chú了le记jì录lù孔kǒng子zǐ言yán行xíng的de《论lún语yǔ》之zhī外wài，还hái有yǒu《孟mèng子zǐ》、《大dà学xué》和hé《中zhōng庸yōng》。《孟mèng子zǐ》是shì记jì述shù儒rú家jiā学xué派pài另lìng一yí位wèi代dài表biǎo人rén物wù孟mèng轲kē的de政zhèng治zhì思sī想xiǎng的de书shū。而ér《大dà学xué》与yǔ《中zhōng庸yōng》本běn来lái是shì《礼lǐ记jì》里lǐ的de两liǎng篇piān文wén章zhāng，主zhǔ要yào是shi讲jiǎng如rú何hé做zuò学xué问wèn和hé如rú何hé修xiū身shēn的de，到dào南nán宋sòng时shí，著zhù名míng学xué者zhě朱zhū熹xī把bǎ它tā们men分fēn别bié独dú立lì出chū来lái加jiā以yǐ注zhù解jiě，和hé《论lún语yǔ》、《孟mèng子zǐ》一yì起qǐ，作zuò为wéi学xué习xí儒rú家jiā经jīng典diǎn的de初chū级jí入rù门mén教jiào材cái，叫jiào做zuò《四sì书shū章zhāng句jù集jí注zhù》，也yě简jiǎn称chēng“四sì书shū”。“五wǔ经jīng”是shì指zhǐ《易yì经jīng》、《尚shàng书shū》、《诗shī经jīng》、《礼lǐ记jì》和hé《春chūn秋qiū》五wǔ部bù典diǎn籍jí。“四sì書shū”在zài先xiān秦qín時shí期qī就jiù存cún在zài了le，但dàn是shì當dāng時shí還huán沒méi有yǒu“四sì書shū”這zhè一yì說shuō法fǎ，其qí中zhōng除chú了le記jì錄lù孔kǒng子zǐ言yán行xíng的de《論lùn語yǔ》之zhī外wài，還huán有yǒu《孟mèng子zǐ》、《大dà學xué》和hé《中zhōng庸yōng》。《孟mèng子zǐ》是shì記jì述shù儒rú家jiā學xué派pài另lìng一yí位wèi代dài表biǎo人rén物wù孟mèng軻kē的de政zhèng治zhì思sī想xiǎng的de書shū。而ér《大dà學xué》與yǔ《中zhōng庸yōng》本běn來lái是shì《禮lǐ記jì》裡lǐ的de兩liǎng篇piān文wén章zhāng，主zhǔ要yào是shi講jiǎng如rú何hé做zuò學xué問wèn和hé如rú何hé修xiū身shēn的de，到dào南nán宋sòng時shí，著zhù名míng學xué者zhě朱zhū熹xī把bǎ它tā們mén分fēn別bié獨dú立lì出chū來lái加jiā以yǐ註zhù解jiě，和hé《論lùn語yǔ》、《孟mèng子zǐ》一yì起qǐ，作zuò為wéi學xué習xí儒rú家jiā經jīng典diǎn的de初chū級jí入rù門mén教jiào材cái，叫jiào做zuò《四sì書shū章zhāng句jù集jí註zhù》，也yě簡jiǎn稱chēng“四sì書shū”。“五wǔ經jīng”是shì指zhǐ《易yì經jīng》、《尚shàng書shū》、《詩shī經jīng》、《禮lǐ記jì》和hé《春chūn秋qiū》五wǔ部bù典diǎn籍jí。

👉 Các tác phẩm thuộc “Tứ thư” vốn đã tồn tại từ thời Tiên Tần, nhưng đương thời vẫn chưa có cách gọi gộp là “Tứ thư”; trong đó ngoài cuốn 《Luận Ngữ》 ghi chép lời nói và hành vi của Khổng Tử ra, còn có 《Mạnh Tử》, 《Đại Học》 và 《Trung Dung》. 《Mạnh Tử》 là cuốn sách ghi thuật tư tưởng chính trị của Mạnh Kha (Mạnh Tử) — một nhân vật tiêu biểu khác của học phái Nho gia (được tôn là “Á Thánh”). Còn 《Đại Học》 và 《Trung Dung》 vốn là hai thiên nằm trong bộ 《Lễ Ký》, chủ yếu bàn về đạo làm học vấn và tu dưỡng bản thân; đến thời Nam Tống, học giả trứ danh Chu Hy đã tách riêng hai thiên này ra để chú giải, gộp cùng với 《Luận Ngữ》 và 《Mạnh Tử》 làm giáo trình nhập môn sơ cấp khi học kinh điển Nho gia, đặt tên là 《Tứ Thư Chương Cú Tập Chú》, gọi tắt là “Tứ thư”. Còn “Ngũ kinh” là chỉ năm bộ điển tịch cổ: 《Kinh Dịch》, 《Thượng Thư (Kinh Thư)》, 《Kinh Thi》, 《Lễ Ký (Kinh Lễ)》 và 《Kinh Xuân Thu》.

明míng清qīng时shí期qī，科kē举jǔ考kǎo试shì都dōu是shì根gēn据jù“四sì书shū五wǔ经jīng”里lǐ面miàn的de文wén句jù出chū题tí，考kǎo生shēng对duì字zì句jù的de解jiě释shì必bì须xū依yī照zhào朱zhū熹xī的de《四sì书shū章zhāng句jù集jí注zhù》等děng。于yú是shì，“四sì书shū五wǔ经jīng”成chéng为wéi知zhī识shí分fēn子zǐ最zuì重zhòng要yào的de教jiào科kē书shū，而ér“四sì书shū五wǔ经jīng”中zhōng的de儒rú家jiā思sī想xiǎng也yě主zhǔ要yào通tōng过guò这zhè样yàng的de方fāng式shì成chéng为wéi当dāng时shí人rén们men为wèi人rén处chǔ世shì的de准zhǔn则zé。“四sì书shū五wǔ经jīng”中zhōng蕴yùn涵hán的de思sī想xiǎng也yě深shēn深shēn地dì影yǐng响xiǎng着zhe现xiàn在zài的de人rén们men。明míng清qīng時shí期qī，科kē舉jǔ考kǎo試shì都dōu是shì根gēn據jù“四sì書shū五wǔ經jīng”裡lǐ面miàn的de文wén句jù出chū題tí，考kǎo生shēng對duì字zì句jù的de解jiě釋shì必bì須xū依yī照zhào朱zhū熹xī的de《四sì書shū章zhāng句jù集jí註zhù》等děng。於wū是shì，“四sì書shū五wǔ經jīng”成chéng為wéi知zhī識shí分fēn子zǐ最zuì重zhòng要yào的de教jiào科kē書shū，而ér“四sì書shū五wǔ經jīng”中zhōng的de儒rú家jiā思sī想xiǎng也yě主zhǔ要yào通tōng過guò這zhè樣yàng的de方fāng式shì成chéng為wéi當dāng時shí人rén們mén為wéi人rén處chǔ世shì的de準zhǔn則zé。“四sì書shū五wǔ經jīng”中zhōng蘊yùn涵hán的de思sī想xiǎng也yě深shēn深shēn地dì影yǐng響xiǎng著zhù現xiàn在zài的de人rén們mén。

👉 Vào thời Minh – Thanh, các kỳ thi Khoa cử đều lấy câu chữ trong “Tứ thư Ngũ kinh” để ra đề, và cách giải thích câu chữ của thí sinh bắt buộc phải tuân theo bộ 《Tứ Thư Chương Cú Tập Chú》 của Chu Hy. Từ đó, “Tứ thư Ngũ kinh” trở thành bộ sách giáo khoa quan trọng bậc nhất của tầng lớp trí thức, đồng thời tư tưởng Nho gia hàm chứa trong “Tứ thư Ngũ kinh” cũng thông qua con đường này mà trở thành chuẩn mực đối nhân xử thế của người đương thời. Những tư tưởng sâu sắc trong “Tứ thư Ngũ kinh” cho đến nay vẫn tiếp tục ảnh hưởng bền bỉ đến con người hiện đại.

中zhōng国guó道dào家jiā思sī想xiǎng的de创chuàng始shǐ人rén是shì春chūn秋qiū末mò年nián的de老lǎo子zǐ。老lǎo子zǐ，姓xìng李lǐ，名míng耳ěr，曾céng经jīng做zuò过guò周zhōu代dài管guǎn理lǐ政zhèng府fǔ藏cáng书shū的de史shǐ官guān。老lǎo子zǐ的de著zhù作zuò《道dào德dé经jīng》虽suī然rán只zhǐ有yǒu5000多duō字zì，但dàn是shì对duì后hòu来lái的de中zhōng国guó人rén却què产chǎn生shēng了le非fēi常cháng深shēn远yuǎn的de影yǐng响xiǎng。老lǎo子zǐ用yòng“道dào”来lái说shuō明míng宇yǔ宙zhòu万wàn物wù的de产chǎn生shēng和hé演yǎn变biàn，他tā告gào诉sù人rén们men在zài思sī想xiǎng和hé行xíng为wéi上shàng也yě要yào遵zūn循xún“道dào”的de特tè点diǎn和hé规guī律lǜ，顺shùn应yìng自zì然rán，要yào以yǐ柔róu克kè刚gāng，因yīn为wèi表biǎo面miàn脆cuì弱ruò的de东dōng西xī往wǎng往wǎng本běn质zhì坚jiān强qiáng。中zhōng國guó道dào家jiā思sī想xiǎng的de創chuàng始shǐ人rén是shì春chūn秋qiū末mò年nián的de老lǎo子zǐ。老lǎo子zǐ，姓xìng李lǐ，名míng耳ěr，曾céng經jīng做zuò過guò周zhōu代dài管guǎn理lǐ政zhèng府fǔ藏cáng書shū的de史shǐ官guān。老lǎo子zǐ的de著zhù作zuò《道dào德dé經jīng》雖suī然rán只zhǐ有yǒu5000多duō字zì，但dàn是shì對duì後hòu來lái的de中zhōng國guó人rén卻què產chǎn生shēng了le非fēi常cháng深shēn遠yuǎn的de影yǐng響xiǎng。老lǎo子zǐ用yòng“道dào”來lái說shuō明míng宇yǔ宙zhòu萬wàn物wù的de產chǎn生shēng和hé演yǎn變biàn，他tā告gào訴sù人rén們mén在zài思sī想xiǎng和hé行xíng為wéi上shàng也yě要yào遵zūn循xún“道dào”的de特tè點diǎn和hé規guī律lǜ，順shùn應yīng自zì然rán，要yào以yǐ柔róu克kè剛gāng，因yīn為wéi表biǎo面miàn脆cuì弱ruò的de東dōng西xī往wǎng往wǎng本běn質zhì堅jiān強qiáng。

👉 Người sáng lập tư tưởng Đạo gia Trung Quốc là Lão Tử sống vào cuối thời Xuân Thu. Lão Tử họ Lý, tên Nhĩ, từng làm quan Sử quản lý kho sách triều đình nhà Chu. Trước tác 《Đạo Đức Kinh》 của Lão Tử tuy chỉ vỏn vẹn hơn 5.000 chữ nhưng lại tạo ra sức ảnh hưởng vô cùng sâu rộng đối với các thế hệ người Trung Quốc về sau. Lão Tử dùng khái niệm “Đạo (道)” để cắt nghĩa sự sinh thành và biến dịch của vạn vật trong vũ trụ; ông khuyên con người trong suy nghĩ lẫn hành động đều phải tuân theo đặc tính và quy luật của “Đạo”, thuận theo tự nhiên, lấy nhu thắng cương (dùng sự mềm dẻo chế ngự sự cứng rắn), bởi những thứ bề ngoài tưởng chừng yếu mềm (như dòng nước) lại thường mang bản chất bền bỉ, kiên cường nhất.

后hòu来lái的de庄zhuāng子zǐ继jì承chéng和hé发fā展zhǎn了le老lǎo子zǐ的de思sī想xiǎng。庄zhuāng子zǐ，名míng周zhōu，曾céng经jīng做zuò过guò宋sòng国guó“蒙méng”这zhè个ge地dì方fāng的de漆qī园yuán吏lì。庄zhuāng子zǐ在zài他tā的de著zhù作zuò《庄zhuāng子zǐ》中zhōng，继jì承chéng和hé发fā展zhǎn了le老lǎo子zǐ的de“道dào法fǎ自zì然rán”的de观guān点diǎn，主zhǔ张zhāng将jiāng外wài在zài的de万wàn物wù与yǔ自zì我wǒ等děng同tóng起qǐ来lái，将jiāng生shēng与yǔ死sǐ等děng同tóng起qǐ来lái，庄zhuāng子zǐ追zhuī求qiú的de是shì精jīng神shén世shì界jiè的de超chāo越yuè和hé逍xiāo遥yáo。因yīn为wèi老lǎo子zǐ和hé庄zhuāng子zǐ的de思sī想xiǎng有yǒu很hěn多duō相xiàng似sì性xìng，所suǒ以yǐ后hòu人rén习xí惯guàn以yǐ“老lǎo庄zhuāng”并bìng称chēng。後hòu來lái的de莊zhuāng子zǐ繼jì承chéng和hé發fā展zhǎn了le老lǎo子zǐ的de思sī想xiǎng。莊zhuāng子zǐ，名míng周zhōu，曾céng經jīng做zuò過guò宋sòng國guó“蒙méng”這zhè個gè地dì方fāng的de漆qī園yuán吏lì。莊zhuāng子zǐ在zài他tā的de著zhù作zuò《莊zhuāng子zǐ》中zhōng，繼jì承chéng和hé發fā展zhǎn了le老lǎo子zǐ的de“道dào法fǎ自zì然rán”的de觀guān點diǎn，主zhǔ張zhāng將jiāng外wài在zài的de萬wàn物wù與yǔ自zì我wǒ等děng同tóng起qǐ來lái，將jiāng生shēng與yǔ死sǐ等děng同tóng起qǐ來lái，莊zhuāng子zǐ追zhuī求qiú的de是shì精jīng神shén世shì界jiè的de超chāo越yuè和hé逍xiāo遙yáo。因yīn為wéi老lǎo子zǐ和hé莊zhuāng子zǐ的de思sī想xiǎng有yǒu很hěn多duō相xiàng似sì性xìng，所suǒ以yǐ後hòu人rén習xí慣guàn以yǐ“老lǎo莊zhuāng”並bìng稱chēng。

👉 Về sau, Trang Tử đã kế thừa và phát triển tư tưởng của Lão Tử. Trang Tử tên là Chu (Trang Chu), từng làm chức quan nhỏ coi vườn sơn (Tất viên lại) ở đất Mông nước Tống. Trong tác phẩm 《Trang Tử》 (còn gọi là 《Nam Hoa Kinh》), ông kế thừa và phát triển quan điểm “Đạo pháp tự nhiên” của Lão Tử, chủ trương xem vạn vật bên ngoài với cái tôi bản ngã là đồng nhất (“Tề vật”), xem sự sống và cái chết là ngang nhau; điều mà Trang Tử theo đuổi chính là sự siêu việt và tự do tiêu dao tuyệt đối của thế giới tinh thần (“Tiêu dao du”). Bởi tư tưởng của Lão Tử và Trang Tử có nhiều nét tương đồng sâu sắc, nên hậu thế quen gọi gộp hai ông là “Lão – Trang (老庄)”.

早zǎo在zài汉hàn代dài，产chǎn生shēng于yú印yìn度dù的de佛fó教jiào就jiù已yǐ经jīng传chuán入rù中zhōng国guó，佛fó教jiào在zài中zhōng国guó的de发fā展zhǎn过guò程chéng中zhōng不bú断duàn中zhōng国guó化huà，成chéng为wèi深shēn刻kè地dì影yǐng响xiǎng着zhe中zhōng国guó人rén的de宗zōng教jiào思sī想xiǎng体tǐ系xì——佛fó学xué思sī想xiǎng。早zǎo在zài漢hàn代dài，產chǎn生shēng於wū印yìn度dù的de佛fó教jiào就jiù已yǐ經jīng傳chuán入rù中zhōng國guó，佛fó教jiào在zài中zhōng國guó的de發fā展zhǎn過guò程chéng中zhōng不bú斷duàn中zhōng國guó化huà，成chéng為wéi深shēn刻kè地dì影yǐng響xiǎng著zhù中zhōng國guó人rén的de宗zōng教jiào思sī想xiǎng體tǐ系xì——佛fó學xué思sī想xiǎng。