《中国文化常识》 Chương 6: 中国文物 (Văn Vật & Bảo Vật Lịch Sử Trung Quốc) - Số Hóa Kèm Ảnh Gốc

中zhōng国guó文wén物wù多duō如rú繁fán星xīng。它tā们men包bāo含hán丰fēng富fù的de时shí代dài和hé文wén化huà信xìn息xī，形xíng象xiàng地dì展zhǎn示shì了le中zhōng国guó文wén化huà发fā展zhǎn的de历lì程chéng。它tā们men在zài艺yì术shù和hé技jì术shù上shàng所suǒ达dá到dào的de高gāo度dù，常cháng常cháng令lìng世shì人rén惊jīng叹tàn不bù已yǐ。中zhōng國guó文wén物wù多duō如rú繁fán星xīng。它tā們mén包bāo含hán豐fēng富fù的de時shí代dài和hé文wén化huà信xìn息xī，形xíng象xiàng地dì展zhǎn示shì了le中zhōng國guó文wén化huà發fā展zhǎn的de歷lì程chéng。它tā們mén在zài藝yì術shù和hé技jì術shù上shàng所suǒ達dá到dào的de高gāo度dù，常cháng常cháng令lìng世shì人rén驚jīng歎tàn不bù已yǐ。

👉 Văn vật cổ đại Trung Quốc nhiều tựa ngàn sao trên bầu trời đêm. Chúng hàm chứa lượng thông tin thời đại và văn hóa vô cùng phong phú, tái hiện một cách trực quan, sinh động toàn bộ tiến trình phát triển của nền văn hóa Trung Quốc suốt mấy nghìn năm qua. Tầm vóc đỉnh cao mà những bảo vật lịch sử này đạt được cả về mặt nghệ thuật tạo hình lẫn kỹ thuật chế tác luôn khiến người đời không ngớt trầm trồ thán phục.

在zài中zhōng国guó中zhōng部bù河hé南nán省shěng安ān阳yáng市shì，有yǒu一yí片piàn面miàn积jī约yuē24平píng方fāng公gōng里lǐ的de都dū城chéng废fèi墟xū，俗sú称chēng殷yīn墟xū，这zhè是shì个gè注zhù定dìng要yào被bèi永yǒng远yuǎn载zǎi入rù世shì界jiè文wén明míng史shǐ册cè中zhōng的de名míng字zì。据jù记jì载zǎi，公gōng元yuán前qián14世shì纪jì，商shāng王wáng盘pán庚gēng将jiāng都dū城chéng迁qiān到dào这zhè里lǐ，此cǐ后hòu近jìn300年nián，这zhè里lǐ一yì直zhí是shì商shāng朝cháo的de政zhèng治zhì、文wén化huà、经jīng济jì中zhōng心xīn。殷yīn墟xū的de发fā现xiàn和hé发fā掘jué，是shì20世shì纪jì中zhōng国guó最zuì重zhòng大dà的de考kǎo古gǔ发fā现xiàn。自zì从cóng1928年nián首shǒu次cì发fā掘jué以yǐ来lái，这zhè里lǐ出chū土tǔ了le包bāo括kuò甲jiǎ骨gǔ、青qīng铜tóng器qì在zài内nèi的de大dà量liáng文wén物wù，其qí中zhōng甲jiǎ骨gǔ文wén的de发fā现xiàn则zé是shì世shì界jiè考kǎo古gǔ史shǐ上shàng的de大dà事shì之zhī一yī。甲jiǎ骨gǔ文wén是shì刻kè在zài龟guī甲jiǎ和hé兽shòu骨gǔ上shàng的de古gǔ老lǎo文wén字zì。商shāng代dài统tǒng治zhì者zhě迷mí信xìn鬼guǐ神shén，行xíng事shì以yǐ前qián往wǎng往wǎng用yòng龟guī甲jiǎ兽shòu骨gǔ占zhān卜bǔ吉jí凶xiōng，之zhī后hòu把bǎ其qí相xiāng关guān内nèi容róng在zài甲jiǎ骨gǔ上shàng记jì录lù下xià来lái，其qí文wén字zì称chēng甲jiǎ骨gǔ文wén。在zài中zhōng國guó中zhōng部bù河hé南nán省shěng安ān陽yáng市shì，有yǒu一yí片piàn面miàn積jī約yuē24平píng方fāng公gōng里lǐ的de都dū城chéng廢fèi墟xū，俗sú稱chēng殷yīn墟xū，這zhè是shì個gè註zhù定dìng要yào被bèi永yǒng遠yuǎn載zài入rù世shì界jiè文wén明míng史shǐ冊cè中zhōng的de名míng字zì。據jù記jì載zài，公gōng元yuán前qián14世shì紀jì，商shāng王wáng盤pán庚gēng將jiāng都dū城chéng遷qiān到dào這zhè裡lǐ，此cǐ後hòu近jìn300年nián，這zhè裡lǐ一yì直zhí是shì商shāng朝cháo的de政zhèng治zhì、文wén化huà、經jīng濟jì中zhōng心xīn。殷yīn墟xū的de發fā現xiàn和hé發fā掘jué，是shì20世shì紀jì中zhōng國guó最zuì重zhòng大dà的de考kǎo古gǔ發fā現xiàn。自zì從cóng1928年nián首shǒu次cì發fā掘jué以yǐ來lái，這zhè裡lǐ出chū土tǔ了le包bāo括kuò甲jiǎ骨gǔ、青qīng銅tóng器qì在zài內nèi的de大dà量liáng文wén物wù，其qí中zhōng甲jiǎ骨gǔ文wén的de發fā現xiàn則zé是shì世shì界jiè考kǎo古gǔ史shǐ上shàng的de大dà事shì之zhī一yī。甲jiǎ骨gǔ文wén是shì刻kè在zài龜guī甲jiǎ和hé獸shòu骨gǔ上shàng的de古gǔ老lǎo文wén字zì。商shāng代dài統tǒng治zhì者zhě迷mí信xìn鬼guǐ神shén，行xíng事shì以yǐ前qián往wǎng往wǎng用yòng龜guī甲jiǎ獸shòu骨gǔ占zhān卜bǔ吉jí凶xiōng，之zhī後hòu把bǎ其qí相xiāng關guān內nèi容róng在zài甲jiǎ骨gǔ上shàng記jì錄lù下xià來lái，其qí文wén字zì稱chēng甲jiǎ骨gǔ文wén。

👉 Tại thành phố An Dương thuộc tỉnh Hà Nam ở miền Trung Trung Quốc, có một khu phế tích kinh thành cổ rộng khoảng 24 kilômét vuông được dân gian quen gọi là Ân Khư (Di chỉ nhà Ân) — đây là một địa danh chắc chắn sẽ mãi mãi được ghi vào pho sử văn minh nhân loại. Sử sách ghi chép, vào thế kỷ 14 TCN, vua Bàn Canh nhà Thương đã dời đô về nơi đây; trong suốt gần 300 năm sau đó, mảnh đất này luôn giữ vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa rực rỡ của vương triều Thương. Việc phát hiện và khai quật di chỉ Ân Khư được xem là phát hiện khảo cổ học trọng đại nhất thế kỷ 20 tại Trung Quốc. Kể từ đợt khai quật đầu tiên năm 1928 đến nay, nơi đây đã phát lộ vô vàn di vật quý giá bao gồm mai rùa, xương thú và đồ đồng thanh, trong đó việc phát hiện Giáp cốt văn là một sự kiện chấn động lịch sử khảo cổ thế giới. Giáp cốt văn là thứ văn tự cổ xưa được khắc trực tiếp lên mai rùa và xương thú. Giai cấp thống trị nhà Thương hết sức sùng bái quỷ thần, trước khi làm bất cứ việc gì từ xuất quân, mùa màng cho đến săn bắn đều dùng mai rùa xương thú để bói toán cát hung, sau đó khắc lại nội dung bói toán lên xương; thứ văn tự này được gọi là Giáp cốt văn.

经jīng过guò占zhān卜bǔ应yìng验yàn之zhī后hòu，这zhè些xiē刻kè有yǒu卜bǔ辞cí的de甲jiǎ骨gǔ就jiù成chéng为wéi一yì种zhǒng官guān方fāng档dàng案àn被bèi保bǎo存cún下xià来lái。甲jiǎ骨gǔ文wén一yì开kāi始shǐ并bìng没méi有yǒu被bèi认rèn识shi，刻kè有yǒu文wén字zì的de甲jiǎ骨gǔ人rén们men一yì直zhí以yǐ为wéi是shì龙lóng骨gǔ，用yòng来lái当dāng药yào材cái治zhì病bìng，直zhí到dào1899年nián，一yí个gè叫jiào王wáng懿yì荣róng的de学xué者zhě意yì识shí到dào它tā可kě能néng是shì一yì种zhǒng古gǔ代dài文wén字zì，从cóng此cǐ引yǐn起qǐ考kǎo古gǔ学xué家jiā和hé语yǔ言yán学xué家jiā的de注zhù意yì，并bìng开kāi始shǐ了le研yán究jiū。目mù前qián甲jiǎ骨gǔ出chū土tǔ数shù量liàng在zài150000片piàn之zhī上shàng，发fā现xiàn的de单dān字zì共gòng有yǒu4500个gè，已yǐ识shí的de字zì公gōng认rèn有yǒu1000余yú个gè，这zhè已yǐ经jīng是shì相xiāng当dàng成chéng熟shú的de文wén字zì了le。甲jiǎ骨gǔ文wén记jì载zǎi了le3000多duō年nián前qián中zhōng国guó社shè会huì政zhèng治zhì、经jīng济jì、文wén化huà等děng各gè方fāng面miàn的de资zī料liào，是shì现xiàn存cún最zuì早zǎo最zuì珍zhēn贵guì的de历lì史shǐ文wén物wù。甲jiǎ骨gǔ文wén一yì直zhí是shì研yán究jiū中zhōng国guó古gǔ代dài历lì史shǐ特tè别bié是shì商shāng代dài历lì史shǐ的de最zuì重zhòng要yào的de直zhí接jiē史shǐ料liào，今jīn天tiān研yán究jiū甲jiǎ骨gǔ文wén已yǐ经jīng成chéng为wéi一yì门mén世shì界jiè性xìng的de学xué问wèn。經jīng過guò占zhān卜bǔ應yīng驗yàn之zhī後hòu，這zhè些xiē刻kè有yǒu卜bǔ辭cí的de甲jiǎ骨gǔ就jiù成chéng為wéi一yì種zhǒng官guān方fāng檔dàng案àn被bèi保bǎo存cún下xià來lái。甲jiǎ骨gǔ文wén一yì開kāi始shǐ並bìng沒méi有yǒu被bèi認rèn識shí，刻kè有yǒu文wén字zì的de甲jiǎ骨gǔ人rén們mén一yì直zhí以yǐ為wéi是shì龍lóng骨gǔ，用yòng來lái當dāng藥yào材cái治zhì病bìng，直zhí到dào1899年nián，一yí個gè叫jiào王wáng懿yì榮róng的de學xué者zhě意yì識shí到dào它tā可kě能néng是shì一yì種zhǒng古gǔ代dài文wén字zì，從cóng此cǐ引yǐn起qǐ考kǎo古gǔ學xué家jiā和hé語yǔ言yán學xué家jiā的de注zhù意yì，並bìng開kāi始shǐ了le研yán究jiū。目mù前qián甲jiǎ骨gǔ出chū土tǔ數shù量liáng在zài150000片piàn之zhī上shàng，發fā現xiàn的de單dān字zì共gòng有yǒu4500個gè，已yǐ識shí的de字zì公gōng認rèn有yǒu1000餘yú個gè，這zhè已yǐ經jīng是shì相xiāng當dāng成chéng熟shú的de文wén字zì了le。甲jiǎ骨gǔ文wén記jì載zài了le3000多duō年nián前qián中zhōng國guó社shè會huì政zhèng治zhì、經jīng濟jì、文wén化huà等děng各gè方fāng面miàn的de資zī料liào，是shì現xiàn存cún最zuì早zǎo最zuì珍zhēn貴guì的de歷lì史shǐ文wén物wù。甲jiǎ骨gǔ文wén一yì直zhí是shì研yán究jiū中zhōng國guó古gǔ代dài歷lì史shǐ特tè別bié是shì商shāng代dài歷lì史shǐ的de最zuì重zhòng要yào的de直zhí接jiē史shǐ料liào，今jīn天tiān研yán究jiū甲jiǎ骨gǔ文wén已yǐ經jīng成chéng為wéi一yì門mén世shì界jiè性xìng的de學xué問wèn。

👉 Sau khi quẻ bói ứng nghiệm, những phiến xương mai rùa khắc lời bói (bốc từ) này được lưu trữ cẩn mật như một loại văn thư lưu trữ chính thức của hoàng gia. Ban đầu, người ta hoàn toàn chưa nhận thức được giá trị của Giáp cốt văn; người dân địa phương khi đào được mai rùa xương thú có khắc chữ chỉ nghĩ đó là “xương rồng (long cốt)” và đem bán cho các tiệm thuốc bắc để nghiền làm thuốc trị thương. Mãi đến năm 1899, học giả Vương Ý Vinh khi mua thuốc bắc mới tinh ý nhận ra những hoa văn khắc trên xương thực chất là một loại văn tự cổ đại, từ đó thu hút sự chú ý đặc biệt của giới khảo cổ học và ngôn ngữ học trên toàn cầu. Cho đến nay, số lượng phiến giáp cốt khai quật được đã vượt quá 150.000 phiến, phát hiện tổng cộng khoảng 4.500 chữ đơn lẻ và các học giả đã giải mã chuẩn xác được hơn 1.000 chữ — chứng minh đây là một hệ thống văn tự đã rất phát triển và chín muồi. Giáp cốt văn ghi chép toàn diện các dữ liệu chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa của xã hội Trung Quốc hơn 3.000 năm trước, là nguồn sử liệu trực tiếp quý báu bậc nhất để nghiên cứu lịch sử cổ đại và ngày nay “Giáp cốt học” đã trở thành một ngành khoa học mang tầm vóc quốc tế.

1929年nián春chūn季jì的de一yí个gè傍bàng晚wǎn，中zhōng国guó四sì川chuān省shěng几jǐ个gè农nóng民mín在zài田tián间jiān耕gēng作zuò时shí，意yì外wài地dì将jiāng一yí座zuò人rén类lèi文wén化huà的de宝bǎo库kù打dǎ开kāi了le。它tā的de发fā现xiàn地dì有yǒu一yí个gè美měi丽lì的de名míng字zì——月yuè亮liàng湾wān，这zhè就jiù是shì后hòu来lái震zhèn惊jīng世shì界jiè的de三sān星xīng堆duī文wén化huà。三sān星xīng堆duī文wén化huà诞dàn生shēng于yú四sì川chuān省shěng广guǎng汉hàn地dì区qū，距jù今jīn5000至zhì3000年nián。在zài1929年nián首shǒu次cì发fā现xiàn后hòu，经jīng过guò了le数shù十shí次cì发fā掘jué，其qí间jiān有yǒu数shǔ不bù清qīng的de青qīng铜tóng器qì、玉yù器qì、象xiàng牙yá、金jīn器qì相xiāng继jì出chū土tǔ，轰hōng动dòng一yì时shí。在zài出chū土tǔ器qì物wù中zhōng以yǐ青qīng铜tóng面miàn具jù尤yóu为wèi引yǐn人rén注zhù目mù，其qí中zhōng，有yǒu一yí个gè巨jù大dà的de青qīng铜tóng面miàn具jù，宽kuān138厘lí米mǐ，高gāo65厘lí米mǐ，令lìng人rén惊jīng异yì的de是shì其qí狭xiá长cháng的de眼yǎn球qiú竟jìng然rán凸tū出chū眼yǎn眶kuàng长cháng达dá16厘lí米mǐ，而ér且qiě有yǒu一yí个gè巨jù大dà的de鹰yīng钩gōu鼻bí和hé上shàng翘qiào至zhì耳ěr根gēn的de大dà嘴zuǐ，一yì双shuāng猪zhū耳ěr状zhuàng的de大dà耳ěr朵duǒ，在zài世shì界jiè各gè地dì从cóng未wèi出chū土tǔ过guò这zhè般bān离lí奇qí怪guài异yì的de面miàn具jù青qīng铜tóng像xiàng。1929年nián春chūn季jì的de一yí個gè傍bàng晚wǎn，中zhōng國guó四sì川chuān省shěng幾jī個gè農nóng民mín在zài田tián間jiàn耕gēng作zuò時shí，意yì外wài地dì將jiāng一yí座zuò人rén類lèi文wén化huà的de寶bǎo庫kù打dǎ開kāi了le。它tā的de發fā現xiàn地dì有yǒu一yí個gè美měi麗lí的de名míng字zì——月yuè亮liàng灣wān，這zhè就jiù是shì後hòu來lái震zhèn驚jīng世shì界jiè的de三sān星xīng堆duī文wén化huà。三sān星xīng堆duī文wén化huà誕dàn生shēng於wū四sì川chuān省shěng廣guǎng漢hàn地dì區qū，距jù今jīn5000至zhì3000年nián。在zài1929年nián首shǒu次cì發fā現xiàn後hòu，經jīng過guò了le數shù十shí次cì發fā掘jué，其qí間jiàn有yǒu數shù不bù清qīng的de青qīng銅tóng器qì、玉yù器qì、象xiàng牙yá、金jīn器qì相xiāng繼jì出chū土tǔ，轟hōng動dòng一yì時shí。在zài出chū土tǔ器qì物wù中zhōng以yǐ青qīng銅tóng面miàn具jù尤yóu為wéi引yǐn人rén注zhù目mù，其qí中zhōng，有yǒu一yí個gè巨jù大dà的de青qīng銅tóng面miàn具jù，寬kuān138釐lí米mǐ，高gāo65釐lí米mǐ，令lìng人rén驚jīng異yì的de是shì其qí狹xiá長cháng的de眼yǎn球qiú竟jìng然rán凸tū出chū眼yǎn眶kuàng長cháng達dá16釐lí米mǐ，而ér且qiě有yǒu一yí個gè巨jù大dà的de鷹yīng鉤gōu鼻bí和hé上shàng翹qiáo至zhì耳ěr根gēn的de大dà嘴zuǐ，一yì雙shuāng豬zhū耳ěr狀zhuàng的de大dà耳ěr朵duǒ，在zài世shì界jiè各gè地dì從cóng未wèi出chū土tǔ過guò這zhè般bān離lí奇qí怪guài異yì的de面miàn具jù青qīng銅tóng像xiàng。

👉 Vào một buổi hoàng hôn mùa xuân năm 1929, mấy người nông dân tại tỉnh Tứ Xuyên khi đang cày cấy trên đồng ruộng đã tình cờ mở tung một kho tàng văn hóa vĩ đại của nhân loại. Nơi phát hiện ban đầu mang một cái tên rất đỗi thơ mộng — Nguyệt Lượng Loan (Vịnh Mặt Trăng), và đó chính là cội nguồn của nền Văn hóa Tam Tinh Đôi chấn động toàn cầu về sau. Văn hóa Tam Tinh Đôi ra đời tại khu vực Quảng Hán tỉnh Tứ Xuyên, có niên đại cách đây từ 3.000 đến 5.000 năm. Kể từ lần đầu phát lộ năm 1929, trải qua hàng chục đợt khai quật khảo cổ quy mô lớn, vô số đồ đồng thanh, đồ ngọc bích, ngà voi và đồ vàng ròng đã lần lượt xuất lộ, gây tiếng vang lớn trên toàn thế giới. Trong số các di vật khai quật, ấn tượng và kỳ lạ nhất chính là những chiếc mặt nạ đồng mắt lồi: trong đó có một chiếc mặt nạ thanh đồng khổng lồ rộng tới 138 cm, cao 65 cm; điều làm các nhà khoa học kinh ngạc tột độ là hai tròng mắt hình trụ dài của mặt nạ nhô hẳn ra ngoài hốc mắt tới 16 cm, chiếc mũi khoằm lớn và khóe miệng ngoác rộng tới tận mang tai, đôi tai vểnh cao như tai heo — trên khắp thế giới chưa từng thấy bức tượng mặt nạ đồng nào mang hình thù kỳ dị và bí ẩn đến nhường ấy.

在zài三sān星xīng堆duī文wén物wù中zhōng还hái有yǒu一yí个gè高gāo2.6米mǐ的de大dà立lì人rén铜tóng像xiàng。另lìng外wài还hái发fā现xiàn了le6件jiàn由yóu青qīng铜tóng制zhì造zào的de树shù木mù。其qí中zhōng一yí件jiàn残cán品pǐn高gāo近jìn4米mǐ，全quán部bù高gāo度dù应yìng该gāi在zài5米mǐ左zuǒ右yòu，这zhè是shì世shì界jiè上shàng迄qì今jīn发fā现xiàn的de最zuì高gāo的de青qīng铜tóng器qì。三sān星xīng堆duī文wén化huà在zài工gōng艺yì上shàng也yě达dá到dào了le一yí个gè让ràng人rén吃chī惊jīng的de高gāo度dù，铜tóng树shù的de树shù干gàn和hé树shù枝zhī采cǎi用yòng了le套tào接jiē的de方fāng法fǎ，套tào接jiē部bù位wèi历lì经jīng数shù千qiān年nián在zài今jīn天tiān还hái抽chōu不bù出chū来lái；树shù上shàng小xiǎo的de爪zhuǎ子zi是shì用yòng膏gāo药yao状zhuàng的de东dōng西xī粘nián上shàng去qù的de，比bǐ焊hàn接jiē还hái牢láo，具jù体tǐ的de成chéng分fèn至zhì今jīn还hái没méi有yǒu完wán全quán分fēn析xī清qīng楚chǔ；三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de部bù分fen青qīng铜tóng头tóu像xiàng后hòu面miàn，竖shù有yǒu一yí个gè弯wān弯wān的de管guǎn子zǐ，这zhè个ge弯wān管guǎn是shì焊hàn接jiē上shàng去qù的de，而ér焊hàn接jiē技jì术shù的de历lì史shǐ尚shàng不bù足zú百bǎi年nián，5000—3000年nián前qián，何hé以yǐ会huì有yǒu这zhè种zhǒng技jì术shù？在zài三sān星xīng堆duī文wén物wù中zhōng還huán有yǒu一yí個gè高gāo2.6米mǐ的de大dà立lì人rén銅tóng像xiàng。另lìng外wài還huán發fā現xiàn了le6件jiàn由yóu青qīng銅tóng製zhì造zào的de樹shù木mù。其qí中zhōng一yí件jiàn殘cán品pǐn高gāo近jìn4米mǐ，全quán部bù高gāo度dù應yīng該gāi在zài5米mǐ左zuǒ右yòu，這zhè是shì世shì界jiè上shàng迄qì今jīn發fā現xiàn的de最zuì高gāo的de青qīng銅tóng器qì。三sān星xīng堆duī文wén化huà在zài工gōng藝yì上shàng也yě達dá到dào了le一yí個gè讓ràng人rén吃chī驚jīng的de高gāo度dù，銅tóng樹shù的de樹shù幹gàn和hé樹shù枝zhī採cǎi用yòng了le套tào接jiē的de方fāng法fǎ，套tào接jiē部bù位wèi歷lì經jīng數shù千qiān年nián在zài今jīn天tiān還huán抽chōu不bù出chū來lái；樹shù上shàng小xiǎo的de爪zhuǎ子zi是shì用yòng膏gāo藥yào狀zhuàng的de東dōng西xī粘nián上shàng去qù的de，比bǐ焊hàn接jiē還huán牢láo，具jù體tǐ的de成chéng分fèn至zhì今jīn還huán沒méi有yǒu完wán全quán分fēn析xī清qīng楚chǔ；三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de部bù分fen青qīng銅tóng頭tóu像xiàng後hòu面miàn，豎shù有yǒu一yí個gè彎wān彎wān的de管guǎn子zǐ，這zhè個gè彎wān管guǎn是shì焊hàn接jiē上shàng去qù的de，而ér焊hàn接jiē技jì術shù的de歷lì史shǐ尚shàng不bù足zú百bǎi年nián，5000—3000年nián前qián，何hé以yǐ會huì有yǒu這zhè種zhǒng技jì術shù？

👉 Trong kho tàng văn vật Tam Tinh Đôi còn có bức tượng Đại Lập Nhân bằng đồng cao tới 2,6 mét sừng sững uy nghiêm. Ngoài ra các nhà khảo cổ còn tìm thấy 6 cây thần bằng đồng thanh, trong đó có một cây đồng dù bị gãy ngọn nhưng phần còn lại vẫn cao gần 4 mét (chiều cao nguyên bản ước tính khoảng 5 mét) — đây là đồ đồng thanh có kích thước cao nhất từng được phát hiện trên thế giới cho đến nay. Trình độ luyện kim và chế tác cơ khí của người Tam Tinh Đôi cũng đạt tới đỉnh cao đáng kinh ngạc: thân và cành của cây thần đồng được đúc theo phương pháp lồng khớp mộng ngàm tinh vi, những khớp nối trải qua mấy nghìn năm chôn sâu dưới lòng đất đến nay vẫn khít khao không thể rút rời; những móng vuốt chim muông nhỏ trên cây được gắn bằng một loại keo dán dạng cao thuốc dẻo mà độ bền chắc còn hơn cả mối hàn hiện đại, đến nay khoa học vẫn chưa phân tích trọn vẹn được thành phần hóa học; phía sau một số đầu tượng đồng còn có ống đồng uốn cong được hàn nối trực tiếp — trong khi kỹ thuật hàn kim loại của thế giới hiện đại mới chỉ phát triển hơn một trăm năm nay, vậy mà từ 3.000 đến 5.000 năm trước tiền nhân đã làm chủ được kỹ nghệ này.

这zhè令lìng现xiàn代dài人rén难nán以yǐ想xiǎng像xiàng。三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de每měi一yí件jiàn文wén物wù无wú不bù精jīng湛zhàn到dào极jí致zhì，正zhèng如rú国guó际jì著zhù名míng的de考kǎo古gǔ学xué家jiā卡kǎ尔ěr博bó格gé所suǒ说shuō的de：“（三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de文wén物wù）与yǔ同tóng时shí代dài世shì界jiè任rèn何hé地dì方fāng的de文wén化huà相xiāng比bǐ，都dōu过guò于yú精jīng致zhì了le。”這zhè令lìng現xiàn代dài人rén難nán以yǐ想xiǎng像xiàng。三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de每měi一yí件jiàn文wén物wù無wú不bù精jīng湛zhàn到dào極jí致zhì，正zhèng如rú國guó際jì著zhù名míng的de考kǎo古gǔ學xué家jiā卡kǎ爾ěr博bó格gé所suǒ說shuō的de：“（三sān星xīng堆duī出chū土tǔ的de文wén物wù）與yǔ同tóng時shí代dài世shì界jiè任rèn何hé地dì方fāng的de文wén化huà相xiāng比bǐ，都dōu過guò於wū精jīng緻zhì了le。”

👉 Điều này quả thực vượt xa trí tưởng tượng của con người thời hiện đại. Từng món cổ vật khai quật từ Tam Tinh Đôi đều đạt tới độ tinh xảo tột cùng, đúng như nhận định của nhà khảo cổ học danh tiếng quốc tế Karlgren: “Văn vật khai quật từ Tam Tinh Đôi nếu đem so sánh với bất kỳ nền văn hóa nào cùng thời kỳ trên khắp thế giới thì đều tinh xảo và vượt trội đến mức khó tin.”

鼎dǐng在zài古gǔ代dài是shì王wáng权quán的de象xiàng征zhēng，汉hàn语yǔ里lǐ有yǒu些xiē与yǔ鼎dǐng有yǒu关guān系xì的de词cí语yǔ，也yě表biǎo达dá了le这zhè样yàng的de意yì思sī，比bǐ如rú：“问wèn鼎dǐng”指zhǐ图tú谋móu夺duó取qǔ政zhèng权quán；“一yì言yán九jiǔ鼎dǐng”指zhǐ起qǐ决jué定dìng作zuò用yòng的de言yán论lùn。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng，是shì1937年nián在zài河hé南nán安ān阳yáng发fā现xiàn的de一yí件jiàn珍zhēn贵guì文wén物wù，它tā是shì中zhōng国guó商shāng代dài晚wǎn期qī的de遗yí物wù，距jù今jīn已yǐ有yǒu3000多duō年nián的de历lì史shǐ。这zhè个ge大dà方fāng鼎dǐng是shì世shì界jiè上shàng已yǐ发fā现xiàn的de最zuì大dà的de青qīng铜tóng器qì，现xiàn藏cáng于yú中zhōng国guó历lì史shǐ博bó物wù馆guǎn。鼎dǐng，在zài原yuán始shǐ社shè会huì是shì煮zhǔ食shí物wù用yòng的de炊chuī具jù。那nà时shí的de鼎dǐng是shì用yòng陶táo土tǔ制zhì成chéng的de。到dào了le商shāng周zhōu时shí代dài，中zhōng国guó的de青qīng铜tóng铸zhù造zào技jì术shù达dá到dào了le很hěn高gāo的de水shuǐ平píng，人rén们men就jiù用yòng青qīng铜tóng浇jiāo铸zhù制zhì鼎dǐng。这zhè时shí的de鼎dǐng，已yǐ不bú再zài是shì寻xún常cháng百bǎi姓xìng使shǐ用yòng的de东dōng西xī，它tā成chéng为wéi一yì种zhǒng祭jì祀sì用yòng的de礼lǐ器qì，代dài表biǎo着zhe高gāo贵guì的de身shēn份fèn，是shì王wáng权quán的de象xiàng征zhēng。鼎dǐng在zài古gǔ代dài是shì王wáng權quán的de象xiàng徵zhǐ，漢hàn語yǔ裡lǐ有yǒu些xiē與yǔ鼎dǐng有yǒu關guān係xì的de詞cí語yǔ，也yě表biǎo達dá了le這zhè樣yàng的de意yì思sī，比bǐ如rú：“問wèn鼎dǐng”指zhǐ圖tú謀móu奪duó取qǔ政zhèng權quán；“一yì言yán九jiǔ鼎dǐng”指zhǐ起qǐ決jué定dìng作zuò用yòng的de言yán論lùn。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng，是shì1937年nián在zài河hé南nán安ān陽yáng發fā現xiàn的de一yí件jiàn珍zhēn貴guì文wén物wù，它tā是shì中zhōng國guó商shāng代dài晚wǎn期qī的de遺yí物wù，距jù今jīn已yǐ有yǒu3000多duō年nián的de歷lì史shǐ。這zhè個gè大dà方fāng鼎dǐng是shì世shì界jiè上shàng已yǐ發fā現xiàn的de最zuì大dà的de青qīng銅tóng器qì，現xiàn藏cáng於wū中zhōng國guó歷lì史shǐ博bó物wù館guǎn。鼎dǐng，在zài原yuán始shǐ社shè會huì是shì煮zhǔ食shí物wù用yòng的de炊chuī具jù。那nà時shí的de鼎dǐng是shì用yòng陶táo土tǔ製zhì成chéng的de。到dào了le商shāng周zhōu時shí代dài，中zhōng國guó的de青qīng銅tóng鑄zhù造zào技jì術shù達dá到dào了le很hěn高gāo的de水shuǐ平píng，人rén們mén就jiù用yòng青qīng銅tóng澆jiāo鑄zhù制zhì鼎dǐng。這zhè時shí的de鼎dǐng，已yǐ不bú再zài是shì尋xún常cháng百bǎi姓xìng使shǐ用yòng的de東dōng西xī，它tā成chéng為wéi一yì種zhǒng祭jì祀sì用yòng的de禮lǐ器qì，代dài表biǎo著zhù高gāo貴guì的de身shēn份fèn，是shì王wáng權quán的de象xiàng徵zhǐ。

👉 Đỉnh (chiếc vạc đồng) thời cổ đại là biểu tượng thiêng liêng của vương quyền tối cao; trong tiếng Hán có rất nhiều thành ngữ liên quan đến Đỉnh phản ánh ý niệm này, chẳng hạn: “Vấn đỉnh (问鼎)” chỉ mưu đồ đoạt lấy chính quyền thiên hạ, “Nhất ngôn cửu đỉnh (一言九鼎)” chỉ lời nói có sức nặng quyết định tựa ngàn cân. Chiếc đỉnh đồng vuông Tư Mẫu Mậu (Tư Mẫu Mậu Phương Đỉnh) là bảo vật quốc gia vô giá được phát hiện năm 1937 tại An Dương (Hà Nam), là di vật thời kỳ cuối triều Thương cách đây hơn 3.000 năm. Chiếc đỉnh vuông đồ sộ này là đồ đồng thanh lớn nhất từng được phát hiện trên thế giới, hiện được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc. Chiếc đỉnh vào thời xã hội nguyên thủy vốn chỉ là đồ gốm dùng để nấu nướng thức ăn hàng ngày; đến thời Thương – Chu khi kỹ nghệ đúc đồng đạt tới đỉnh cao xuất chúng, người xưa chuyển sang đúc đỉnh bằng đồng thanh. Lúc này đỉnh không còn là vật dụng của thường dân nữa mà trở thành quốc bảo tế khí trong các nghi lễ trang nghiêm, đại diện cho địa vị cao quý và quyền uy của bậc quân vương.

司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng是shì商shāng王wáng文wén丁dīng为wèi祭jì祀sì他tā的de母mǔ亲qīn而ér铸zhù造zào的de。“司sī母mǔ戊wù”原yuán是shì这zhè只zhī方fāng鼎dǐng内nèi壁bì上shàng的de铭míng文wén。据jù考kǎo古gǔ学xué家jiā解jiě释shì，“司sī”是shì祭jì祀sì的de意yì思sī，“母mǔ戊wù”就jiù是shì商shāng王wáng文wén丁dīng的de母mǔ亲qīn，后hòu来lái，“司sī母mǔ戊wù”就jiù成chéng了le这zhè只zhī大dà方fāng鼎dǐng的de名míng称chēng。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng高gāo1.33米mǐ，长cháng1.1米mǐ，宽kuān0.78米mǐ，重zhòng832.84千qiān克kè。在zài当dāng时shí，需xū要yào1000多duō千qiān克kè的de金jīn属shǔ材cái料liào，二èr三sān百bǎi名míng工gōng匠jiàng同tóng时shí操cāo作zuò，才cái能néng铸zhù成chéng。它tā造zào型xíng生shēng动dòng，气qì魄pò雄xióng伟wěi，制zhì作zuò工gōng艺yì十shí分fēn精jīng巧qiǎo。鼎dǐng下xià面miàn有yǒu四sì根gēn柱zhù足zú支zhī撑chēng，显xiǎn得de粗cū壮zhuàng有yǒu力lì。鼎dǐng身shēn上shàng的de各gè种zhǒng纹wén样yàng，精jīng美měi清qīng晰xī，表biǎo现xiàn了le丰fēng收shōu、吉jí祥xiáng的de内nèi容róng。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng集jí中zhōng代dài表biǎo了le商shāng周zhōu青qīng铜tóng铸zhù造zào技jì术shù的de最zuì高gāo成chéng就jiù。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng是shì商shāng王wáng文wén丁dīng為wéi祭jì祀sì他tā的de母mǔ親qīn而ér鑄zhù造zào的de。“司sī母mǔ戊wù”原yuán是shì這zhè隻zhī方fāng鼎dǐng內nèi壁bì上shàng的de銘míng文wén。據jù考kǎo古gǔ學xué家jiā解jiě釋shì，“司sī”是shì祭jì祀sì的de意yì思sī，“母mǔ戊wù”就jiù是shì商shāng王wáng文wén丁dīng的de母mǔ親qīn，後hòu來lái，“司sī母mǔ戊wù”就jiù成chéng了le這zhè隻zhī大dà方fāng鼎dǐng的de名míng稱chēng。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng高gāo1.33米mǐ，長cháng1.1米mǐ，寬kuān0.78米mǐ，重zhòng832.84千qiān克kè。在zài當dāng時shí，需xū要yào1000多duō千qiān克kè的de金jīn屬shǔ材cái料liào，二èr三sān百bǎi名míng工gōng匠jiàng同tóng時shí操cāo作zuò，才cái能néng鑄zhù成chéng。它tā造zào型xíng生shēng動dòng，氣qì魄pò雄xióng偉wěi，製zhì作zuò工gōng藝yì十shí分fēn精jīng巧qiǎo。鼎dǐng下xià面miàn有yǒu四sì根gēn柱zhù足zú支zhī撐chēng，顯xiǎn得dé粗cū壯zhuàng有yǒu力lì。鼎dǐng身shēn上shàng的de各gè種zhǒng紋wén樣yàng，精jīng美měi清qīng晰xī，表biǎo現xiàn了le豐fēng收shōu、吉jí祥xiáng的de內nèi容róng。司sī母mǔ戊wù方fāng鼎dǐng集jí中zhōng代dài表biǎo了le商shāng周zhōu青qīng銅tóng鑄zhù造zào技jì術shù的de最zuì高gāo成chéng就jiù。