Tải Sách Ngữ Pháp Học Tiếng Hán Hiện Đại (现代汉语语法学 / 现代汉语语法研究教程 – Hệ Thống Slide & Chuyên Khảo CTCSOL) - Bản Số Hóa & PDF Miễn Phí

与yǔ印yìn欧ōu语yǔ系xì相xiāng比bǐ，现xiàn代dài汉hàn语yǔ语yǔ法fǎ具jù有yǒu四sì大dà显xiǎn著zhù特tè点diǎn：第dì一yī，缺quē乏fá严yán格gé意yì义yì的de形xíng态tài变biàn化huà；第dì二èr，语yǔ序xù和hé虚xū词cí是shì表biǎo达dá语yǔ法fǎ意yì义yì的de主zhǔ要yào手shǒu段duàn；第dì三sān，词cí类lèi与yǔ句jù法fǎ成chéng分fèn之zhī间jiān不bù存cún在zài简jiǎn单dān的de一yī一yī对duì应yìng关guān系xì；第dì四sì，拥yōng有yǒu丰fēng富fù的de量liàng词cí与yǔ语yǔ气qì词cí系xì统tǒng。與yǔ印yìn歐ōu語yǔ系xì相xiāng比bǐ，現xiàn代dài漢hàn語yǔ語yǔ法fǎ具jù有yǒu四sì大dà顯xiǎn著zhù特tè點diǎn：第dì一yī，缺quē乏fá嚴yán格gé意yì義yì的de形xíng態tài變biàn化huà；第dì二èr，語yǔ序xù和hé虛xū詞cí是shì表biǎo達dá語yǔ法fǎ意yì義yì的de主zhǔ要yào手shǒu段duàn；第dì三sān，詞cí類lèi與yǔ句jù法fǎ成chéng分fèn之zhī間jiàn不bù存cún在zài簡jiǎn單dān的de一yī一yī對duì應yīng關guān係xì；第dì四sì，擁yōng有yǒu豐fēng富fù的de量liáng詞cí與yǔ語yǔ氣qì詞cí系xì統tǒng。

So với ngữ hệ Ấn – Âu, ngữ pháp tiếng Hán hiện đại có bốn đặc trưng nổi bật: Thứ nhất, thiếu sự biến đổi hình thái từ theo nghĩa chặt chẽ; Thứ hai, trật tự từ và hư từ là phương tiện chủ yếu để biểu đạt ý nghĩa ngữ pháp; Thứ ba, giữa từ loại và thành phần cú pháp không tồn tại quan hệ đối ứng 1–1 đơn giản; Thứ tư, sở hữu hệ thống lượng từ và từ ngữ khí vô cùng phong phú.

现xiàn代dài汉hàn语yǔ形xíng容róng词cí分fēn为wéi性xìng质zhì形xíng容róng词cí（如rú“大dà、红hóng、干gān净jìng”）和hé状zhuàng态tài形xíng容róng词cí（如rú“雪xuě白bái、笔bǐ直zhí、绿lǜ油yóu油yóu”）。状zhuàng态tài形xíng容róng词cí本běn身shēn已yǐ包bāo含hán程chéng度dù描miáo绘huì义yì，因yīn此cǐ既jì不bù能néng受shòu程chéng度dù副fù词cí“很hěn”修xiū饰shì，也yě不bù能néng受shòu否fǒu定dìng副fù词cí“不bù”修xiū饰shì。現xiàn代dài漢hàn語yǔ形xíng容róng詞cí分fēn為wéi性xìng質zhì形xíng容róng詞cí（如rú“大dà、紅hóng、乾qián淨jìng”）和hé狀zhuàng態tài形xíng容róng詞cí（如rú“雪xuě白bái、筆bǐ直zhí、綠lǜ油yóu油yóu”）。狀zhuàng態tài形xíng容róng詞cí本běn身shēn已yǐ包bāo含hán程chéng度dù描miáo繪huì義yì，因yīn此cǐ既jì不bù能néng受shòu程chéng度dù副fù詞cí“很hěn”修xiū飾shì，也yě不bù能néng受shòu否fǒu定dìng副fù詞cí“不bù”修xiū飾shì。

Tính từ tiếng Hán hiện đại được chia thành tính từ chỉ tính chất (như “to, đỏ, sạch sẽ”) và tính từ chỉ trạng thái (như “trắng như tuyết, thẳng tắp, xanh mướt”). Bản thân tính từ trạng thái đã bao hàm ý nghĩa miêu tả mức độ, do đó vừa không thể nhận sự bổ nghĩa của phó từ mức độ “很”, vừa không thể đi với phó từ phủ định “不”.

诸zhū如rú“男nán、女nǚ、金jīn、银yín、彩cǎi色sè、野yě生shēng、慢màn性xìng、国guó营yíng”等děng词cí属shǔ于yú区qū别bié词cí（又yòu称chēng非fēi谓wèi形xíng容róng词cí）：它tā们men只zhǐ能néng直zhí接jiē修xiū饰shì名míng词cí作zuò定dìng语yǔ或huò加jiā“的de”构gòu成chéng“的de”字zì短duǎn语yǔ，绝jué对duì不bù能néng单dān独dú作zuò谓wèi语yǔ或huò受shòu“很hěn”修xiū饰shì。諸zhū如rú“男nán、女nǚ、金jīn、銀yín、彩cǎi色sè、野yě生shēng、慢màn性xìng、國guó營yíng”等děng詞cí屬shǔ於wū區qū別bié詞cí（又yòu稱chēng非fēi謂wèi形xíng容róng詞cí）：它tā們mén只zhǐ能néng直zhí接jiē修xiū飾shì名míng詞cí作zuò定dìng語yǔ或huò加jiā“的de”構gòu成chéng“的de”字zì短duǎn語yǔ，絕jué對duì不bù能néng單dān獨dú作zuò謂wèi語yǔ或huò受shòu“很hěn”修xiū飾shì。

Những từ như “nam, nữ, vàng, bạc, màu, hoang dã, mãn tính, quốc doanh” thuộc nhóm từ khu biệt (còn gọi là tính từ phi vị ngữ): chúng chỉ có thể trực tiếp bổ nghĩa cho danh từ làm định ngữ hoặc thêm chữ “的” để tạo thành cụm chữ “的”, tuyệt đối không thể đứng riêng làm vị ngữ hay thêm phó từ “很” phía trước.

现xiàn代dài汉hàn语yǔ的de许xǔ多duō介jiè词cí（如rú“在zài、到dào、给gěi、跟gēn、比bǐ”）是shì由yóu动dòng词cí虚xū化huà而ér来lái的de。区qū分fēn两liǎng者zhě的de核hé心xīn标biāo准zhǔn在zài于yú：动dòng词cí能néng单dān独dú作zuò谓wèi语yǔ、能néng重chóng叠dié、能néng带dài动dòng态tài助zhù词cí“了liǎo、着zhe、过guò”；而ér介jiè词cí必bì须xū带dài上shàng宾bīn语yǔ组zǔ成chéng介jiè宾bīn短duǎn语yǔ才cái能néng充chōng当dāng状zhuàng语yǔ或huò补bǔ语yǔ。現xiàn代dài漢hàn語yǔ的de許xū多duō介jiè詞cí（如rú“在zài、到dào、給gěi、跟gēn、比bǐ”）是shì由yóu動dòng詞cí虛xū化huà而ér來lái的de。區qū分fēn兩liǎng者zhě的de核hé心xīn標biāo準zhǔn在zài於wū：動dòng詞cí能néng單dān獨dú作zuò謂wèi語yǔ、能néng重zhòng疊dié、能néng帶dài動dòng態tài助zhù詞cí“了liǎo、著zhù、過guò”；而ér介jiè詞cí必bì須xū帶dài上shàng賓bīn語yǔ組zǔ成chéng介jiè賓bīn短duǎn語yǔ才cái能néng充chōng當dāng狀zhuàng語yǔ或huò補bǔ語yǔ。

Nhiều giới từ trong tiếng Hán hiện đại (như “在, 到, 给, 跟, 比”) đều do động từ hư hóa mà thành. Tiêu chuẩn cốt lõi để phân biệt hai loại này là: động từ có thể độc lập làm vị ngữ, có thể lặp lại và mang được trợ từ động thái “了, 着, 过”; còn giới từ bắt buộc phải đi kèm tân ngữ để tạo thành cụm giới – tân làm trạng ngữ hoặc bổ ngữ.

紧jǐn跟gēn在zài动dòng词cí后hòu面miàn的de“了liǎo₁”是shì动dòng态tài助zhù词cí，表biǎo示shì动dòng作zuò的de完wán成chéng或huò实shí现xiàn（可kě发fā生shēng在zài过guò去qù、现xiàn在zài或huò将jiāng来lái）；位wèi于yú全quán句jù末mò尾wěi的de“了liǎo₂”则zé是shì语yǔ气qì助zhù词cí，表biǎo示shì出chū现xiàn新xīn情qíng况kuàng或huò事shì态tài发fā生shēng变biàn化huà。当dāng动dòng词cí既jì在zài句jù末mò又yòu表biǎo完wán成chéng变biàn化huà时shí，两liǎng个gè“了liǎo”合hé二èr为wéi一yī。緊jǐn跟gēn在zài動dòng詞cí後hòu面miàn的de“了liǎo₁”是shì動dòng態tài助zhù詞cí，表biǎo示shì動dòng作zuò的de完wán成chéng或huò實shí現xiàn（可kě發fā生shēng在zài過guò去qù、現xiàn在zài或huò將jiāng來lái）；位wèi於wū全quán句jù末mò尾wěi的de“了liǎo₂”則zé是shì語yǔ氣qì助zhù詞cí，表biǎo示shì出chū現xiàn新xīn情qíng況kuàng或huò事shì態tài發fā生shēng變biàn化huà。當dāng動dòng詞cí既jì在zài句jù末mò又yòu表biǎo完wán成chéng變biàn化huà時shí，兩liǎng個gè“了liǎo”合hé二èr為wéi一yī。

Chữ “了₁” đứng ngay sau động từ là trợ từ động thái, biểu thị sự hoàn thành hoặc thực hiện của hành động (có thể ở quá khứ, hiện tại hoặc tương lai); chữ “了₂” nằm ở cuối toàn câu là trợ từ ngữ khí, biểu thị sự xuất hiện của tình huống mới hoặc sự việc thay đổi. Khi động từ đứng cuối câu vừa biểu thị hoàn thành vừa báo tình huống mới thì hai chữ “了” gộp làm một.

短duǎn语yǔ“咬yǎo死sǐ了le猎liè人rén的de狗gǒu”之zhī所suǒ以yǐ存cún在zài歧qí义yì，是shì因yīn为wèi内nèi部bù结jié构gòu层céng次cì切qiè分fēn不bù同tóng：若ruò切qiè分fēn为wéi动dòng宾bīn关guān系xì“咬yǎo死sǐ了le / 猎liè人rén的de狗gǒu”，死sǐ的de是shì狗gǒu；若ruò切qiè分fēn为wèi偏piān正zhèng关guān系xì“咬yǎo死sǐ了le猎liè人rén的de / 狗gǒu”，死sǐ的de则zé是shì猎liè人rén。短duǎn語yǔ“咬yǎo死sǐ了le獵liè人rén的de狗gǒu”之zhī所suǒ以yǐ存cún在zài歧qí義yì，是shì因yīn為wéi內nèi部bù結jié構gòu層céng次cì切qiè分fēn不bù同tóng：若ruò切qiè分fēn為wéi動dòng賓bīn關guān係xì“咬yǎo死sǐ了le / 獵liè人rén的de狗gǒu”，死sǐ的de是shì狗gǒu；若ruò切qiè分fēn為wéi偏piān正zhèng關guān係xì“咬yǎo死sǐ了le獵liè人rén的de / 狗gǒu”，死sǐ的de則zé是shì獵liè人rén。

Sở dĩ đoản ngữ “咬死了猎人的狗” có hai cách hiểu là vì cách phân cắt tầng bậc cấu trúc bên trong khác nhau: nếu cắt theo quan hệ Động – Tân “咬死了 / 猎人的狗” thì đối tượng chết là con chó; còn nếu cắt theo quan hệ Định – Trung “咬死了猎人的 / 狗” thì người chết là người thợ săn.

当dāng一yí个gè中zhōng心xīn语yǔ前qián面miàn有yǒu多duō个gè定dìng语yǔ时shí，一yì般bān按àn照zhào与yǔ中zhōng心xīn语yǔ关guān系xì的de疏shū密mì程chéng度dù由yóu远yuǎn及jí近jìn排pái列liè：领lǐng属shǔ定dìng语yǔ → 时shí间jiān处chù所suǒ定dìng语yǔ → 指zhǐ示shì或huò数shù量liàng定dìng语yǔ → 动dòng词cí或huò形xíng容róng词cí定dìng语yǔ → 不bú带dài“的de”的de属shǔ性xìng名míng词cí定dìng语yǔ。例lì如rú：“她tā是shì北běi京jīng大dà学xué的de一yí位wèi优yōu秀xiù的de现xiàn代dài汉hàn语yǔ女nǚ教jiào授shòu。”當dāng一yí箇gè中zhōng心xīn語yǔ前qián面miàn有yǒu多duō個gè定dìng語yǔ時shí，一yì般bān按àn照zhào與yǔ中zhōng心xīn語yǔ關guān係xì的de疏shū密mì程chéng度dù由yóu遠yuǎn及jí近jìn排pái列liè：領lǐng屬shǔ定dìng語yǔ → 時shí間jiàn處chǔ所suǒ定dìng語yǔ → 指zhǐ示shì或huò數shù量liáng定dìng語yǔ → 動dòng詞cí或huò形xíng容róng詞cí定dìng語yǔ → 不bú帶dài“的de”的de屬shǔ性xìng名míng詞cí定dìng語yǔ。例lì如rú：“她tā是shì北běi京jīng大dà學xué的de一yí位wèi優yōu秀xiù的de現xiàn代dài漢hàn語yǔ女nǚ教jiào授shòu。”

Khi phía trước một danh từ trung tâm có nhiều định ngữ cùng bổ nghĩa, chúng thường được sắp xếp từ xa đến gần theo mức độ gắn kết với trung tâm ngữ: Định ngữ sở hữu → Thời gian/Địa điểm → Chỉ định/Số lượng → Động từ/Tính từ miêu tả → Danh từ thuộc tính không có chữ “的”. Ví dụ: “Cô ấy là một nữ giáo sư tiếng Hán hiện đại xuất sắc của Đại học Bắc Kinh.”

当dāng动dòng词cí同tóng时shí带dài宾bīn语yǔ和hé时shí量liáng补bǔ语yǔ时shí，若ruò宾bīn语yǔ是shì人rén称chēng代dài词cí，时shí量liáng补bǔ语yǔ必bì须xū放fàng在zài代dài词cí宾bīn语yǔ之zhī后hòu（如rú“我wǒ等děng了le他tā半bàn个gè小xiǎo时shí”）；若ruò宾bīn语yǔ是shì普pǔ通tōng指zhǐ物wù名míng词cí，时shí量liáng补bǔ语yǔ通tōng常cháng插chā入rù动dòng词cí与yǔ宾bīn语yǔ之zhī间jiān（如rú“他tā学xué了le三sān年nián汉hàn语yǔ”）。當dāng動dòng詞cí同tóng時shí帶dài賓bīn語yǔ和hé時shí量liáng補bǔ語yǔ時shí，若ruò賓bīn語yǔ是shì人rén稱chēng代dài詞cí，時shí量liáng補bǔ語yǔ必bì須xū放fàng在zài代dài詞cí賓bīn語yǔ之zhī後hòu（如rú“我wǒ等děng了le他tā半bàn個gè小xiǎo時shí”）；若ruò賓bīn語yǔ是shì普pǔ通tōng指zhǐ物wù名míng詞cí，時shí量liáng補bǔ語yǔ通tōng常cháng插chā入rù動dòng詞cí與yǔ賓bīn語yǔ之zhī間jiàn（如rú“他tā學xué了le三sān年nián漢hàn語yǔ”）。

Khi động từ đồng thời mang cả tân ngữ và bổ ngữ thời lượng: nếu tân ngữ là đại từ nhân xưng thì bổ ngữ thời lượng bắt buộc phải đặt SAU tân ngữ đại từ (như “Tôi đã đợi anh ấy nửa tiếng”); còn nếu tân ngữ là danh từ chỉ vật thông thường thì bổ ngữ thời lượng thường chèn vào GIỮA động từ và tân ngữ (như “Anh ấy đã học tiếng Trung ba năm”).

存cún现xiàn句jù专zhuān门mén用yòng来lái表biǎo示shì某mǒu处chù存cún在zài、出chū现xiàn或huò消xiāo失shī某mǒu人rén某mǒu物wù，典diǎn型xíng结jié构gòu为wèi“处chù所suǒ词cí（不bù加jiā‘在zài’）+ 动dòng词cí（带dài‘着zhe/了liǎo’或huò趋qū向xiàng补bǔ语yǔ）+ 不bú定dìng指zhǐ名míng词cí宾bīn语yǔ”，例lì如rú：“墙qiáng上shàng挂guà着zhe一yì幅fú水shuǐ墨mò画huà”或huò“村cūn口kǒu走zǒu来lái一yí位wèi白bái发fà老lǎo人rén”。存cún現xiàn句jù專zhuān門mén用yòng來lái表biǎo示shì某mǒu處chǔ存cún在zài、出chū現xiàn或huò消xiāo失shī某mǒu人rén某mǒu物wù，典diǎn型xíng結jié構gòu為wéi“處chǔ所suǒ詞cí（不bù加jiā‘在zài’）+ 動dòng詞cí（帶dài‘著zhù/了liǎo’或huò趨qū向xiàng補bǔ語yǔ）+ 不bú定dìng指zhǐ名míng詞cí賓bīn語yǔ”，例lì如rú：“牆qiáng上shàng掛guà著zhù一yì幅fú水shuǐ墨mò畫huà”或huò“村cūn口kǒu走zǒu來lái一yí位wèi白bái髮fà老lǎo人rén”。

Câu tồn hiện chuyên dùng để biểu thị tại một nơi chốn nào đó đang tồn tại, xuất hiện hoặc biến mất người/vật nào đó. Cấu trúc điển hình là “[Từ chỉ nơi chốn (bỏ chữ 在)] + [Động từ + 着/了/Bổ ngữ xu hướng] + [Tân ngữ danh từ chưa xác định]”, ví dụ: “Trên tường treo một bức tranh thủy mặc” hoặc “Đầu làng có một cụ già tóc bạc đi tới”.

在zài复fù句jù中zhōng判pàn断duàn主zhǔ语yǔ位wèi置zhì有yǒu一yì条tiáo黄huáng金jīn铁tiě律lǜ：“同tóng前qián异yì后hòu”——即jí前qián后hòu两liǎng个gè分fēn句jù的de主zhǔ语yǔ相xiāng同tóng时shí，主zhǔ语yǔ必bì须xū放fàng在zài第dì一yī个gè关guān联lián词cí之zhī前qián（他tā虽suī然rán很hěn忙máng，但dàn每měi天tiān坚jiān持chí锻duàn炼liàn）；前qián后hòu分fēn句jù主zhǔ语yǔ不bù同tóng时shí，各gè自zì的de主zhǔ语yǔ必bì须xū放fàng在zài关guān联lián词cí之zhī后hòu（虽suī然rán雨yǔ下xià得dé很hěn大dà，但dàn航háng班bān依yī然rán准zhǔn点diǎn起qǐ飞fēi）。在zài複fù句jù中zhōng判pàn斷duàn主zhǔ語yǔ位wèi置zhì有yǒu一yì條tiáo黃huáng金jīn鐵tiě律lǜ：“同tóng前qián異yì後hòu”——即jí前qián後hòu兩liǎng個gè分fēn句jù的de主zhǔ語yǔ相xiāng同tóng時shí，主zhǔ語yǔ必bì須xū放fàng在zài第dì一yī個gè關guān聯lián詞cí之zhī前qián（他tā雖suī然rán很hěn忙máng，但dàn每měi天tiān堅jiān持chí鍛duàn鍊liàn）；前qián後hòu分fēn句jù主zhǔ語yǔ不bù同tóng時shí，各gè自zì的de主zhǔ語yǔ必bì須xū放fàng在zài關guān聯lián詞cí之zhī後hòu（雖suī然rán雨yǔ下xià得dé很hěn大dà，但dàn航háng班bān依yī然rán準zhǔn點diǎn起qǐ飛fēi）。

Trong câu phức, việc xác định vị trí chủ ngữ tuân theo một quy luật sắt: “Cùng trước, Khác sau” — tức khi hai phân câu trước sau có cùng chủ ngữ thì chủ ngữ phải đặt TRƯỚC liên từ thứ nhất; khi hai phân câu có chủ ngữ khác nhau thì chủ ngữ của từng vế phải đặt SAU liên từ của vế đó.