Phân Biệt & Giải Thích Các Điểm Ngữ Pháp Tiếng Trung Hay Sử Dụng Sai

Trước, trước đây (chỉ thời điểm trước một mốc hoặc thời gian trong quá khứ).

• Đứng sau mốc thời gian: 5点以前 (Trước 5 giờ), 星期五以前 (Trước thứ sáu).
• Đứng sau khoảng thời gian: 三天以前 (3 ngày trước).
• Đứng độc lập đầu câu: 以前，我不会说汉语 (Trước đây, tôi không biết nói tiếng Trung).

Sau, sau này (chỉ thời điểm sau một mốc hoặc thời gian trong tương lai).

• Đứng sau mốc thời gian: 毕业以后 (Sau khi tốt nghiệp), 下课以后 (Sau khi tan học).
• Đứng sau khoảng thời gian: 三天以后 (3 ngày sau).
• Đứng độc lập đầu câu: 以后，我要去中国留学 (Sau này, tôi muốn sang Trung Quốc du học).

Từ khi... đến nay (bắt đầu từ một mốc quá khứ và kéo dài liên tục tới hiện tại).

• Bắt buộc phải đi từ một mốc thời gian trong quá khứ đến hiện tại.
• Thường kết hợp với 自 / 从: 从去年以来 (Kể từ năm ngoái đến nay).
• KHÔNG được dùng chỉ tương lai.

Trong vòng, trong phạm vi (giới hạn thời gian, khoảng cách, số lượng không vượt quá).

• Đi với khoảng thời gian: 三天以内 (Trong vòng 3 ngày).
• Đi với số lượng/cự ly: 100米以内 (Trong vòng 100 mét), 10个人以内 (Trong vòng 10 người).

Vừa ban nãy (Danh từ chỉ thời gian, chỉ thời điểm cách hiện tại vài phút).

• Là Danh từ: Có thể đứng TRƯỚC hoặc SAU chủ ngữ (刚才我 / 我刚才).
• Có thể kết hợp với 的 làm định ngữ: 刚才的事 (Chuyện ban nãy).
• Có thể đứng sau giới từ: 比刚才好多了 (Đỡ hơn lúc nãy nhiều).
• Từ phủ định đứng TRƯỚC: 刚才没去.

Vừa mới (Phó từ, nhấn mạnh hành động vừa xảy ra cách đó không lâu theo cảm nhận người nói).

• Là Phó từ: BẮT BUỘC đứng SAU chủ ngữ và TRƯỚC động từ (我刚来).
• Thời gian có thể là vài phút, vài ngày, vài tháng hoặc cả năm tùy tâm lý: 他刚来中国一年.
• KHÔNG thể làm định ngữ với 的 (Không nói 刚的事 ❌).
• Từ phủ định đứng SAU: 刚没听懂.

Vừa vặn, vừa mới (vừa là phó từ nhấn mạnh thời gian vừa chỉ mức độ vừa vặn).

• Chỉ thời gian vừa mới xảy ra tức thì (tương đương 刚).
• Chỉ mức độ số lượng vừa khít: 刚刚好 (Vừa vặn đủ).

Số hai (dùng trong đếm số toán học, số thứ tự, phân số, số thập phân, hàng chục và hàng đơn vị).

• Số thứ tự, tháng, tầng lầu: 第二 (Thứ hai), 二月 (Tháng 2), 二楼 (Tầng 2).
• Đứng ở hàng chục và hàng đơn vị: 十二 (12), 二十 (20), 二十二 (22).
• Trước lượng từ đo lường truyền thống: 二尺布 (2 thước vải), 二斤酒 (2 cân rượu).

Hai (dùng khi đứng trước Lượng từ thông thường và trước các số hàng nghìn 千, vạn 万, ức 亿).

• Bắt buộc đứng trước lượng từ chỉ người/vật: 两个人 (2 người), 两本书 (2 quyển sách).
• Đứng trước 千, 万, 亿: 两千 (2.000), 两万 (20.000).
• Biểu thị số lượng ước chừng ít ỏi: 说两句 (Nói đôi câu).

Có thể (nhấn mạnh năng lực đạt mức độ định lượng hoặc điều kiện khách quan cho phép).

• Đạt hiệu suất cụ thể: 一分钟能打一百个字 (1 phút gõ được 100 chữ).
• Phục hồi năng lực: 病好了，能下床了 (Khỏi bệnh rồi, có thể xuống giường).
• Hỏi xin phép hoặc câu phủ định cấm đoán: 这里不能抽烟 (Ở đây không được hút thuốc).

Biết, sẽ (nhấn mạnh kỹ năng thông qua học tập mới biết hoặc dự đoán khả năng xảy ra).

• Kỹ năng qua học tập: 会开车 (Biết lái xe), 会游泳 (Biết bơi).
• Dự đoán tương lai: 明天会下雨 (Ngày mai sẽ mưa).

Có thể, được phép (nhấn mạnh sự cho phép hoặc gợi ý một phương án khả thi).

• Xin phép và cấp phép: 你可以进来了 (Bạn có thể vào được rồi).
• Gợi ý tác dụng: 坐地铁去可以省时间 (Đi tàu điện ngầm có thể tiết kiệm thời gian).

Giúp đỡ (帮 là động từ, 忙 là tân ngữ danh từ đi kèm).

• Vì 忙 đã là tân ngữ nên TUYỆT ĐỐI KHÔNG đặt thêm tân ngữ chỉ người phía sau (Cấm: 帮忙他 ❌).
• Cách đúng 1 (Tách đôi nhét tân ngữ vào giữa): 帮他的忙 (Giúp việc của anh ấy).
• Cách đúng 2 (Dùng giới từ 给/为): 给他帮忙 (Giúp đỡ cho anh ấy) hoặc dùng đơn âm tiết 帮他.

Gặp mặt / Kết hôn / Cãi nhau (nhóm ly hợp từ tương tác song phương).

• Bắt buộc dùng giới từ 跟 / 和 / 同 đưa đối tượng lên trước động từ: 跟他见面, 和她结婚, 跟他吵架.
• Trợ từ 了, 过, bổ ngữ thời lượng phải nhét vào GIỮA hai chữ: 见了面, 结过婚, 吵了一架.

Không (phủ định ý chí chủ quan, thói quen thường xuyên, tính chất ở hiện tại và tương lai).

• Phủ định ý nguyện chủ quan: 我不去 (Tôi không đi).
• Phủ định thói quen: 他从来不喝酒 (Anh ấy xưa nay không uống rượu).
• Phủ định tính từ và động từ tâm lý/nhận thức: 不好, 不贵, 不知道, 不认识, 不是.

Chưa, không (phủ định khách quan việc một hành động đã xảy ra hay hoàn thành trong quá khứ/hiện tại).

• Phủ định sự việc trong quá khứ: 昨天我没去学校 (Hôm qua tôi đã không đến trường).
• Phủ định sự thay đổi trạng thái (đối lập với 了): 天还没亮 (Trời vẫn chưa sáng).
• Tuyệt đối KHÔNG dùng 了 ngay sau động từ đã có 没 (Cấm: 没去了 ❌).

Lại (hành động lặp lại ĐÃ xảy ra trong quá khứ hoặc quy luật chu kỳ chắc chắn).

• Lặp lại việc đã xảy ra: 他昨天来了，今天又来了 (Hôm qua anh ấy đến, hôm nay lại đến rồi).
• Quy luật chu kỳ tất yếu: 明天又是星期一了 (Ngày mai lại là thứ Hai rồi).

Lại, nữa (hành động lặp lại CHƯA xảy ra, sẽ thực hiện trong tương lai hoặc biểu thị trình tự trước sau).

• Việc sẽ lặp lại ở tương lai: 明天欢迎你再来 (Ngày mai hoan nghênh bạn lại đến).
• Trình tự 先...再... (Làm xong A rồi mới làm B): 先洗手再吃饭.

Vẫn còn, còn... thêm nữa (nhấn mạnh trạng thái duy trì hoặc nguyện vọng bổ sung thêm).

• Trạng thái tiếp diễn không đổi: 夜深了，他还在学习 (Đêm khuya rồi anh ấy vẫn đang học).
• Đứng trước động từ năng nguyện (想, 要): 我还想买一本书 (Tôi còn muốn mua thêm 1 cuốn sách).

Trái lại, ngược lại (Hình dung từ / Liên từ biểu thị hai sự việc đối lập nhau).

• Biểu thị hai phương diện hoặc hai sự việc trước sau đối lập nhau hoàn toàn.
• Có thể đứng đầu phân câu làm liên từ: 他不但没生气，相反，还笑了。
• Có thể đi kèm 却: 相反却...
• Có thể dùng độc lập làm vị ngữ hoặc định ngữ: 意见相反 (Ý kiến trái ngược nhau).

Trái lại, ngược lại (Phó từ, nhấn mạnh kết quả đi ngược lại với dự đoán logic thông thường).

• BẮT BUỘC đứng sau chủ ngữ của phân câu thứ hai.
• Thường đi trong cấu trúc tăng tiến phản nghịch: 不但没...反而... (Không những không... trái lại còn...).
• Nhấn mạnh yếu tố bất ngờ, trái lẽ thường tình: Uống thuốc vào bệnh không khỏi mà trái lại còn nặng hơn.
• KHÔNG thể đi kèm 却 (Cấm nói: 反而却 ❌).

Đối với (chỉ rõ đối tượng конкретный mà hành động hoặc thái độ tâm lý hướng tới).

• Có thể đứng đầu câu (trước chủ ngữ) hoặc đứng sau chủ ngữ.
• Thường đi với các từ chỉ thái độ, nhận thức: 对于这个问题，大家都很关心.

Về, liên quan đến (khoanh vùng phạm vi sự việc hoặc chủ đề câu chuyện).

• Khi làm trạng ngữ BẮT BUỘC phải đứng ở ĐẦU CÂU (trước chủ ngữ), không đứng sau chủ ngữ.
• Có thể dùng làm tiêu đề văn bản hoặc định ngữ (+ 的): 关于汉语语法的书 (Sách về ngữ pháp tiếng Hán).

Thông qua (nhấn mạnh phương thức, thủ đoạn, phương tiện hoặc người trung gian để đạt mục đích).

• Chỉ người trung gian môi giới: 通过朋友介绍 (Thông qua bạn bè giới thiệu).
• Chỉ vượt qua kỳ thi, tiêu chuẩn kiểm tra: 通过考试 (Đỗ kỳ thi), 通过审核 (Thông qua xét duyệt).
• Đi xuyên qua không gian vật lý: 火车通过大桥 (Xe lửa đi qua cây cầu lớn).

Trải qua, sau khi (nhấn mạnh quá trình thời gian dài rèn luyện, nỗ lực hoặc đi ngang qua địa điểm).

• Nhấn mạnh quá trình thời gian/nỗ lực: 经过大家的共同努力 (Trải qua sự nỗ lực chung của mọi người).
• Đi ngang qua một địa điểm trên đường: 经过邮局 (Đi ngang qua bưu điện).
• Làm danh từ chỉ diễn biến quá trình: 事情的经过 (Toàn bộ diễn biến của sự việc).

Làm theo, chiếu theo (dựa trên quy định, pháp luật, tiêu chuẩn, kế hoạch để thao tác hành động).

• Thao tác hành động theo khuôn mẫu: 按照说明书安装 (Lắp đặt theo sách hướng dẫn).
• Theo kế hoạch đã lập: 按照计划进行 (Tiến hành theo kế hoạch).
• Vế sau luôn là động tác hành vi cụ thể.

Căn cứ vào, dựa vào (dùng sự thật, số liệu, hiện tượng làm cơ sở để suy luận ra kết luận).

• Dựa vào chứng cứ/số liệu để phán đoán: 根据调查结果 (Căn cứ theo kết quả điều tra).
• Vế sau có thể là kết luận, phán đoán hoặc quan điểm.
• Có thể làm danh từ chỉ "bằng chứng / căn cứ": 说话要有根据 (Nói năng phải có căn cứ).

Trợ từ kết cấu đứng TRƯỚC Danh từ (Định ngữ + 的 + Danh từ trung tâm ngữ).

• Liên kết định ngữ miêu tả hoặc sở hữu với danh từ: 红色的花 (Bông hoa màu đỏ), 我的书 (Sách của tôi).
• Biểu thị chủng loại, chất liệu, tính chất: 崭新的大衣 (Áo khoác mới toanh).

Trợ từ kết cấu đứng TRƯỚC Động từ (Trạng ngữ + 地 + Động từ trung tâm ngữ).

• Miêu tả phương thức, trạng thái, tâm thế khi thực hiện hành động: 慢慢地走 (Đi chầm chậm), 认真地听 (Chăm chú lắng nghe).
• Thường đi sau từ láy hoặc tính từ hai âm tiết: 高高兴兴地上学 (Vui vẻ đi học).

Trợ từ kết cấu đứng SAU Động từ hoặc Tính từ (Động từ / Tính từ + 得 + Bổ ngữ).

• Đánh giá trình độ hoặc kết quả của động tác: 跑得很快 (Chạy rất nhanh), 说得流利 (Nói lưu loát).
• Biểu thị mức độ cảm xúc/trạng thái: 累得走不动 (Mệt đến mức đi không nổi).

Tất cả đều không (Phủ định toàn bộ 100% đối tượng đứng trước 都).

• 都 đứng trước, 不/没 đứng sau: 100% các cá thể đều mang tính chất phủ định.
• Ví dụ: 我们都不是留学生 (Tất cả chúng tôi đều không phải là du học sinh → 0% là du học sinh).

Không phải tất cả đều... (Phủ định một phần: có người có, có người không).

• 不/没 đứng trước, 都 đứng sau: Phủ định tính "toàn bộ" của chữ 都.
• Ví dụ: 我们不都是留学生 (Không phải tất cả chúng tôi đều là du học sinh → Có người là du học sinh, có người không phải).

Câu chữ 把 (Đưa tân ngữ xác định lên trước động từ để nhấn mạnh việc xử lý, tác động làm thay đổi vị trí/trạng thái của vật).

• Tân ngữ sau 把 phải XÁC ĐỊNH (đã biết): 把那本书给我.
• Động từ chính KHÔNG ĐƯỢC đứng trơ trọi cuối câu, bắt buộc phải có 了, bổ ngữ kết quả, bổ ngữ xu hướng hoặc động từ lặp lại.
• Phó từ phủ định (不/没) và trợ động từ (能/要/想) BẮT BUỘC đặt TRƯỚC chữ 把.

Câu chữ 被 (Biểu thị chủ ngữ chịu sự tác động bị động từ tác nhân khác).

• Tác nhân sau 被 có thể lược bỏ nếu không cần nêu rõ (nhưng với 叫/让 thì bắt buộc phải có tác nhân).
• Từ phủ định và trợ động từ cũng đặt TRƯỚC chữ 被.

Hay là (Liên từ dùng trong CÂU NGHI VẤN lựa chọn hoặc mệnh đề phụ mang nghi vấn).

• Dùng trong câu hỏi lựa chọn trực tiếp: 你喝茶还是喝咖啡？ (Bạn uống trà hay uống cà phê?).
• Dùng trong câu trần thuật nhưng vế chứa nó là một vấn đề chưa biết (sau 不知道, 弄清楚, 讨论): 我不知道他今天来还是明天来.

Hoặc là (Liên từ dùng trong CÂU TRẦN THUẬT biểu thị phương án nào cũng được).

• Dùng trong câu khẳng định/trần thuật: 茶或者咖啡都可以 (Trà hoặc cà phê đều được).
• Không dùng để đặt câu hỏi trực tiếp.